Công ty Cổ phần Môi trường Năng lượng Thăng Long: Góp nguồn xanh cho Bắc Ninh mới

Từ chất thải đến nguồn năng lượng

Bắc Ninh không ngẫu nhiên cần một nhà máy điện rác. Phía sau tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa là bài toán phải xử lý ngày càng nhiều chất thải, nhưng theo cách hiệu quả hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào các phương thức xử lý truyền thống và tận dụng phần giá trị còn lại trong chất thải. Năm 2019, Công ty Cổ phần Môi trường Năng lượng Thăng Long bắt đầu đầu tư dự án xử lý chất thải công nghệ cao tại Phù Lãng, Quế Võ (TP.Bắc Ninh). Dự án ban đầu được xác định với tổng vốn khoảng 1.357 tỷ đồng, diện tích hơn 5ha, công suất 500 tấn rác/ngày. Theo thiết kế hiện nay, nhà máy có khả năng xử lý 600 tấn/ngày, gồm 500 tấn chất thải sinh hoạt và 100 tấn chất thải công nghiệp, với công suất phát điện 11,6MW.

Điểm khác biệt của mô hình nằm ở chỗ rác không chỉ được xử lý để loại bỏ. Với hệ thống tiền xử lý của BMH Technology và công nghệ lò hơi tầng sôi tuần hoàn của Valmet, phần năng lượng trong chất thải được thu hồi để phát điện. Một dòng chất thải vì thế được đưa vào một vòng giá trị mới: từ gánh nặng xử lý trở thành nguồn năng lượng và một phần của hạ tầng môi trường. Nhưng để “rác thành năng lượng” không dừng ở công nghệ, nhà máy phải có đủ điều kiện để vận hành thực tế. Nguồn rác phải ổn định; thu gom, vận chuyển phải thông suốt; đơn giá và hợp đồng xử lý phải rõ ràng; phần tro sau đốt, đặc biệt là tro bay, phải có phương án xử lý phù hợp. Đó là lý do hành trình của Công ty không kết thúc khi nhà máy hoàn thành. Giá trị của mô hình chỉ thực sự được kiểm chứng khi vận hành và dòng chất thải thực sự được đưa vào xử lý.

Từ ngày 1/10/2024 - 30/6/2025, Thăng Long đã tiếp nhận, xử lý 88.057,86 tấn chất thải sinh hoạt, bình quân 380 - 390 tấn/ngày. Đến tháng 9/2026, sản lượng xử lý đạt khoảng 530 tấn/ngày, với nguồn rác từ 16 xã, phường. Từ những con số đó, “nguồn xanh” của Thăng Long có thể được nhìn nhận cụ thể hơn: không chỉ là 11,6MW công suất phát điện, mà là khả năng đưa hàng trăm tấn chất thải mỗi ngày ra khỏi bài toán tồn đọng để xử lý bằng công nghệ và thu hồi phần năng lượng có thể sử dụng.

Từ nhà máy đến mắt xích hệ thống

Tuy nhiên, một nhà máy điện rác chỉ tạo ra giá trị khi được đặt trong một hệ thống vận hành đủ đồng bộ. Công nghệ tốt nhưng thiếu nguồn rác ổn định; nhà máy có công suất nhưng thiếu hợp đồng; xử lý được rác nhưng chưa có lời giải cho tro bay đều có thể trở thành điểm nghẽn.

Bắc Ninh đã điều chỉnh kế hoạch thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2025 - 2027 theo lượng rác phát sinh và năng lực thực tế của từng cơ sở. Riêng Thăng Long được phân bổ xử lý 66.285 tấn rác tồn lưu. Dòng rác được đưa về nhà máy vì thế không chỉ là đầu vào của một doanh nghiệp, mà là một phần trong cách thành phố tổ chức lại hệ thống xử lý chất thải.

Ngày 9/9/2026, Bí thư Thành ủy Bắc Ninh - ông Nguyễn Hồng Thái trực tiếp kiểm tra và làm việc về những khó khăn trong vận hành Nhà máy Thăng Long. Thành phố giao cơ quan chuyên môn nghiên cứu vị trí bố trí quỹ đất phục vụ xử lý, tái chế tro bay; đồng thời yêu cầu phối hợp xây dựng đơn giá xử lý và đẩy nhanh việc ký hợp đồng. Những việc này cho thấy một thực tế: để một dự án xanh tạo ra giá trị xanh thực sự, không thể chỉ nhìn vào công nghệ của nhà máy. Phía sau nhà máy phải là cả một chuỗi vận hành từ thu gom, vận chuyển, tiếp nhận, xử lý đến quản lý phần sau đốt. Khi các mắt xích đó được kết nối, chất thải mới thực sự được chuyển hóa thành năng lượng và năng lực môi trường.

Đây cũng là điểm mà câu chuyện của Thăng Long vượt ra khỏi phạm vi một dự án. Bắc Ninh đang phát triển mạnh công nghiệp và đô thị; vì vậy, năng lực xử lý chất thải phải được xem như một phần của hạ tầng phát triển. Một nhà máy điện rác vận hành ổn định không chỉ giải quyết rác của hôm nay, mà góp thêm dư địa để các đô thị tiếp tục phát triển mà không gia tăng tương ứng áp lực lên môi trường.

Thăng Long vì thế đang đứng trước phép thử tiếp theo: tiến tới công suất thiết kế, duy trì nguồn rác ổn định, hoàn thiện các khâu sau đốt và chứng minh hiệu quả bằng chính quá trình vận hành. Khi đó, giá trị của dự án sẽ không chỉ nằm ở lượng rác được xử lý hay lượng điện được tạo ra, mà ở khả năng biến chất thải thành một phần của nguồn lực phục vụ phát triển.

“Góp nguồn xanh” với Thăng Long, vì vậy, không phải là một khái niệm xa thực tế. Đó là quá trình biến dòng chất thải ngày càng lớn thành năng lượng, đồng thời bổ sung năng lực xử lý môi trường cho một Bắc Ninh mới. Khi nhà máy vận hành đủ tải và các mắt xích của hệ thống được hoàn thiện, nguồn lực ấy sẽ góp phần để công nghiệp, đô thị hiện đại và chất lượng sống cùng đi về một hướng.