Chuyển đổi xanh phải trở thành động lực kiến tạo mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam

Trong mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026–2030, theo ông, đâu sẽ là những động lực xanh nền tảng giúp Việt Nam tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững?

Theo tôi, vấn đề cốt lõi là thay đổi cách thức tạo ra giá trị của nền kinh tế. Chúng ta cần chuyển từ tăng trưởng dựa chủ yếu vào gia tăng các yếu tố đầu vào sang tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Nghị quyết xác định mục tiêu đến năm 2035 hình thành mô hình kinh tế "hiệu quả cao, sáng tạo, xanh, tự chủ, bao trùm và hội nhập", trong đó kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế các-bon thấp trở thành những cấu trúc quan trọng của nền kinh tế.

Từ góc nhìn đó, tôi cho rằng Việt Nam cần tập trung vào ba động lực xanh có tính nền tảng.

Trước hết là chuyển dịch năng lượng gắn với nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Theo báo cáo Energy Transition Investment Trends 2026 của BloombergNEF, đầu tư toàn cầu cho chuyển dịch năng lượng đạt mức kỷ lục 2.300 tỷ USD trong năm 2025, tăng 8% so với năm trước. Trong đó, đầu tư cho giao thông điện hóa đạt 893 tỷ USD, năng lượng tái tạo đạt 690 tỷ USD và lưới điện đạt 483 tỷ USD. Những con số này phản ánh quy mô dịch chuyển dòng vốn vào các công nghệ năng lượng mới. Đối với doanh nghiệp, sử dụng năng lượng hiệu quả chính là một phương thức trực tiếp để giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro và cải thiện năng lực cạnh tranh.

Động lực thứ hai là nâng cao năng suất tài nguyên thông qua kinh tế tuần hoàn. Trong báo cáo công bố tháng 12/2025, UNDP cho biết mức độ tuần hoàn của kinh tế toàn cầu mới đạt khoảng 6,9%. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để duy trì giá trị của nguyên vật liệu trong nền kinh tế thông qua thiết kế sản phẩm, tái sử dụng, tái chế và phát triển các chuỗi sản xuất khép kín. Đối với Việt Nam, kinh tế tuần hoàn cần được tiếp cận như một chiến lược nâng cao hiệu quả kinh tế, thay vì chỉ giới hạn trong hoạt động xử lý chất thải. Khi doanh nghiệp giảm được lượng nguyên liệu tiêu hao trên mỗi đơn vị sản phẩm, tận dụng phụ phẩm hoặc tổ chức cộng sinh công nghiệp, chúng ta có thể tạo ra giá trị gia tăng mà không phải gia tăng tương ứng mức khai thác tài nguyên.

Động lực thứ ba là thúc đẩy chuyển đổi kép, lấy công nghệ số và dữ liệu làm công cụ nâng cao hiệu quả chuyển đổi xanh, xác định các điểm lãng phí, tối ưu vận hành và đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

Động lực thứ tư, đó là thúc đẩy nâng cao chất lượng nguồn lao động. Báo cáo The Future of Jobs Report 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ghi nhận kỹ năng quản lý môi trường lần đầu xuất hiện trong nhóm 10 kỹ năng được dự báo gia tăng nhanh nhất về tầm quan trọng đến năm 2030. Điều này cho thấy chuyển đổi xanh đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về công nghệ, quản trị và năng lực con người.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng tăng trưởng xanh không thể tách rời khả năng chống chịu của nền kinh tế. Bảo vệ nguồn nước, đất đai, hệ sinh thái và đầu tư cho thích ứng biến đổi khí hậu chính là bảo vệ các điều kiện sản xuất trong dài hạn. Việc Nghị quyết 19 đặt ra định hướng từng bước hạch toán vốn tự nhiên trong hệ thống thống kê quốc gia cho thấy yêu cầu quản lý nguồn lực phát triển đang được mở rộng theo hướng toàn diện hơn.

Sau nhiều năm đồng hành cùng Diễn đàn VCSF, ông thấy doanh nghiệp Việt Nam đang thay đổi như thế nào trong cách tiếp cận phát triển bền vững? Trước hàng loạt rào cản xanh khắt khe từ các thị trường lớn, doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy ra sao để gia tăng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Qua hơn một thập kỷ triển khai Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) cùng các chương trình đồng hành, trong đó tiêu biểu là Chương trình đánh giá, công bố các doanh nghiệp bền vững tại Việt Nam (Chương trình CSI), chúng tôi nhận thấy một chuyển biến đáng ghi nhận: phát triển bền vững đang từng bước chuyển từ hoạt động mang tính trách nhiệm xã hội sang nội dung trong chiến lược kinh doanh và quản trị doanh nghiệp.

Nếu trước đây, nhiều doanh nghiệp chủ yếu quan tâm đến việc tuân thủ quy định môi trường hoặc thực hiện các hoạt động cộng đồng, thì hiện nay, các vấn đề như giảm phát thải, sử dụng năng lượng hiệu quả, quản trị ESG và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng đã được chú trọng hơn trong quyết định đầu tư và tổ chức sản xuất.

Bên cạnh đó, tín hiệu cụ thể từ Chương trình CSI cho thấy, năm 2025 thu hút hơn 500 doanh nghiệp tham gia trên cả nước, trong đó khoảng 30% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tỷ lệ cao nhất trong các năm tổ chức. Đáng chú ý, điểm số trung bình của các hồ sơ tham dự cũng tăng so với những năm trước. Dù đây chưa phải kết quả đại diện cho toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp, những dữ liệu đó phản ánh chuyển biến tích cực trong nhóm doanh nghiệp chủ động tham gia Chương trình.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải nhìn nhận rằng khoảng cách giữa nhận thức, cam kết và năng lực thực thi vẫn còn đáng kể. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn về nguồn vốn, công nghệ, nhân lực và khả năng đo lường các chỉ tiêu bền vững.

Tôi cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy theo ba hướng: từ đối phó với tiêu chuẩn sang chủ động nâng cấp năng lực; từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị; từ tham gia từng công đoạn riêng lẻ sang xây dựng năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây là những định hướng cần được cụ thể hóa thành chương trình nâng cao năng lực nhà cung ứng, phát triển tiêu chuẩn sản xuất và thúc đẩy hợp tác công nghệ.

VCCI và VBCSD sẽ có bước đi đột phá nào để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi kép trong giai đoạn tăng tốc sắp tới?

Theo tôi, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới là phải chuyển mạnh từ nâng cao nhận thức sang hỗ trợ thực thi, từ các chương trình riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi một cách đồng bộ và có thể đo lường kết quả.

Với vai trò là tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan đầu mối thúc đẩy phát triển bền vững, VCCI và VBCSD sẽ tiếp tục phát huy các nền tảng đã được xây dựng, đồng thời tập trung vào ba định hướng hành động.

Trước hết, nâng cấp các công cụ quản trị bền vững theo hướng thiết thực và dễ tiếp cận hơn. Trọng tâm là Bộ chỉ số Doanh nghiệp bền vững (CSI). Năm 2026 đánh dấu năm thứ 11 liên tiếp VCCI triển khai Chương trình CSI. Chúng tôi mong muốn CSI không chỉ là công cụ đánh giá và biểu dương doanh nghiệp, mà còn giúp doanh nghiệp tự nhận diện những khoảng trống trong quản trị, xác định vấn đề ưu tiên và xây dựng lộ trình cải thiện.

Thứ hai, thúc đẩy kết nối nguồn lực và hợp tác trong chuỗi giá trị. VCCI–VBCSD sẽ tiếp tục thúc đẩy hoạt động của Câu lạc bộ CSI, các chương trình tập huấn về ESG, quản trị bền vững và kiểm kê khí nhà kính. Trên nền tảng đó, chúng tôi định hướng tăng cường kết nối doanh nghiệp với các tổ chức tài chính, đối tác công nghệ, tổ chức quốc tế và cơ sở nghiên cứu nhằm hỗ trợ triển khai các dự án chuyển đổi có tính khả thi.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đối thoại chính sách và thúc đẩy các sáng kiến hợp tác công – tư. Thông qua Diễn đàn VCSF và các hoạt động đối thoại, VCCI–VBCSD sẽ tiếp tục tổng hợp những khó khăn thực tiễn của doanh nghiệp để kiến nghị hoàn thiện cơ chế thực thi, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn, thị trường các-bon, tài chính xanh và phát triển nhà cung ứng. VCCI và VBCSD sẽ tiếp tục đồng hành để những nỗ lực riêng lẻ được kết nối thành năng lực chuyển đổi chung của cộng đồng doanh nghiệp.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!