Chuyển đổi sinh kế bền vững: Hướng đi hài hòa giữa phát triển kinh tế và sức khỏe cộng đồng

Chuyển đổi sinh kế đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hài hòa giữa yêu cầu quản lý xã hội, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo đảm quyền lợi kinh tế của người dân. Thay vì chỉ tập trung vào việc chấm dứt một hoạt động kinh doanh, cách tiếp cận mới hướng tới đồng hành, hỗ trợ các hộ dân tìm kiếm ngành nghề thay thế phù hợp, duy trì thu nhập và thích ứng với những thay đổi của thị trường.

Trong khuôn khổ Dự án “Thí điểm mô hình phòng, chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững – Từng bước chuyển đổi hoạt động kinh doanh thịt chó, mèo tại một số phường của thành phố Hà Nội”, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) phối hợp với Tổ chức Soi Dog và Doanh nghiệp xã hội Truyền thông thay đổi hành vi hướng tới Phát triển bền vững Việt Nam (SBCC Việt Nam) tiếp tục triển khai các hoạt động hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho các hộ dân.

Đây là hoạt động tiếp nối ba đợt tập huấn chuyển đổi sinh kế và đào tạo kỹ năng bán hàng trực tuyến đã được triển khai trước đó, nhằm giúp các hộ kinh doanh từng bước tiếp cận những cơ hội nghề nghiệp mới. Dự án được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt năm 2025, với mục tiêu kết hợp giữa phòng, chống bệnh dại, bảo đảm an toàn thực phẩm và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Những tín hiệu tích cực từ mô hình thí điểm

Theo ông Cấn Xuân Minh, Phó Trưởng phòng Quản lý dịch bệnh, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, sau một năm triển khai tại 14 phường tham gia dự án, đến tháng 7/2026 đã có 28 cơ sở giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo dừng hoạt động, đồng thời 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Kết quả này cho thấy cách tiếp cận lấy hỗ trợ sinh kế làm trọng tâm đang từng bước tạo được sự đồng thuận từ người dân. Thay vì chỉ đặt ra yêu cầu thay đổi hoạt động kinh doanh, dự án tập trung cung cấp các giải pháp hỗ trợ thực tế như đào tạo nghề, tư vấn lựa chọn ngành nghề phù hợp và kết nối cơ hội việc làm.

Đáng chú ý, phường Giảng Võ là địa phương đầu tiên trong phạm vi dự án được ghi nhận không còn cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo đang hoạt động theo kết quả rà soát của chính quyền địa phương.

Theo Ban Quản lý dự án, kết quả này là sự kết hợp của nhiều giải pháp, trong đó có công tác tuyên truyền, vận động thay đổi nhận thức, hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, nâng cao hiệu quả quản lý thú y, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc thực phẩm và phòng, chống bệnh dại.

Bên cạnh Giảng Võ, các địa bàn như Từ Liêm và Tây Mỗ cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Đây là những khu vực trước đây có số lượng cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo tương đối lớn. Qua quá trình triển khai, nhiều cơ sở đã dừng hoạt động hoặc từng bước chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh khác.

Giảm rủi ro dịch bệnh, tạo cơ hội sinh kế mới

Theo ông Faizan Jalil, đại diện Tổ chức Soi Dog, chuyển đổi sinh kế cho các hộ kinh doanh thịt chó, mèo không chỉ là câu chuyện thay đổi mô hình kinh doanh mà còn liên quan đến mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm nguy cơ lây truyền bệnh từ động vật sang người.

Ông Faizan Jalil cho biết, hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tiềm ẩn những rủi ro nhất định liên quan đến bệnh dại, trong khi đây là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguồn gốc từ động vật. Theo ông, kinh nghiệm từ một số quốc gia như Thái Lan, Hàn Quốc và Ấn Độ cho thấy, chuyển đổi sinh kế là hướng tiếp cận hiệu quả khi kết hợp giữa giải pháp quản lý với hỗ trợ người dân tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp mới.

Đánh giá cao những kết quả bước đầu của dự án tại Hà Nội, đại diện Tổ chức Soi Dog cho rằng việc ngày càng nhiều hộ dân tham gia chuyển đổi cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và sự đồng thuận của cộng đồng. Soi Dog Foundation cam kết tiếp tục đồng hành cùng thành phố trong đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp, kết nối thị trường và tư vấn chuyển đổi sinh kế cho các hộ dân.

Ở góc độ triển khai hỗ trợ trực tiếp, bà Bùi Thị Duyên, đại diện SBCC Việt Nam, cho biết chương trình đang tập trung cung cấp các lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế của các hộ dân, trong đó có các khóa đào tạo nghề thực hành về chế biến thực phẩm và pha chế đồ uống.

Theo bà Duyên, các hộ tham gia chương trình được đào tạo nghề miễn phí, tư vấn lựa chọn hướng chuyển đổi phù hợp với hoàn cảnh gia đình, hỗ trợ xây dựng kế hoạch phát triển sinh kế và cấp chứng nhận hoàn thành chương trình. Sau đào tạo, các hộ tiếp tục được dự án đồng hành trong quá trình thực hành, kết nối thị trường và từng bước ổn định hoạt động kinh doanh mới.

Bà Duyên nhấn mạnh, quá trình chuyển đổi sinh kế không chỉ dừng ở việc cung cấp kỹ năng nghề mà còn hướng tới thay đổi tư duy kinh doanh, giúp các hộ chủ động thích ứng với nhu cầu thị trường. Các hộ tham gia dự án cần cam kết không quay lại hoạt động kinh doanh thịt chó, mèo dưới bất kỳ hình thức nào; đồng thời tích cực tham gia tập huấn, thực hành kinh doanh và chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi với cộng đồng.

Hướng tới phát triển kinh tế bền vững

Việc từng bước giảm hoạt động giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thú y, an toàn thực phẩm, kiểm soát dịch bệnh động vật mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong hỗ trợ nhóm hộ kinh doanh nhỏ lẻ chuyển đổi mô hình sinh kế.

Từ góc độ phát triển kinh tế, mô hình cho thấy vai trò của các chương trình hỗ trợ nghề nghiệp trong quá trình chuyển dịch lao động, đặc biệt đối với những nhóm dân cư cần có lộ trình thay đổi phù hợp để duy trì thu nhập và ổn định cuộc sống.

Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tiếp tục huy động sự tham gia của các sở, ngành, chính quyền địa phương, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề và các đơn vị giới thiệu việc làm nhằm mở rộng các hoạt động hỗ trợ chuyển đổi sinh kế.

Với cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm, dự án được kỳ vọng không chỉ góp phần thực hiện hiệu quả Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh dại mà còn tạo nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững, xây dựng môi trường đô thị an toàn, văn minh và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.