Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng: Động lực cho bảo vệ và phát triển rừng tại Đà Nẵng

Thông qua cơ chế thu - chi minh bạch, hiệu quả, Quỹ không chỉ tạo nguồn lực bền vững cho công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn góp phần cải thiện sinh kế người dân miền núi, nâng cao vai trò cộng đồng trong gìn giữ tài nguyên rừng và thúc đẩy mục tiêu phát triển xanh của thành phố.

Trên 70% diện tích rừng tự nhiên được chi trả DVMTR

Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thành phố Đà Nẵng là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố, hoạt động theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Hiện nay, Ban Điều hành Quỹ gồm Ban Giám đốc và 3 phòng chuyên môn với 27 viên chức, người lao động.

Những năm qua, đơn vị tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm như tổ chức thu tiền DVMTR; ký kết hợp đồng ủy thác; đôn đốc các đơn vị thực hiện nghĩa vụ tài chính; đồng thời bảo đảm chi trả kịp thời cho các chủ rừng và phối hợp kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn kinh phí đúng mục đích, hiệu quả.

Sau khi thành phố Đà Nẵng hợp nhất với tỉnh Quảng Nam (cũ), vai trò của Quỹ càng trở nên quan trọng hơn khi diện tích rừng và quy mô chi trả DVMTR mở rộng. Theo Quyết định số 715/QĐ-UBND ngày 13/2/2026 của UBND thành phố về phê duyệt, công bố hiện trạng rừng năm 2025, tổng diện tích rừng của thành phố hiện đạt hơn 745.027ha; trong đó rừng tự nhiên hơn 503.387ha.

Diện tích rừng được chi trả DVMTR hiện đạt hơn 354.836ha, chiếm khoảng 70,49% diện tích rừng tự nhiên toàn thành phố. Hiện toàn thành phố có 4 chủ rừng là tổ chức và 18 chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư tham gia quản lý, bảo vệ rừng thông qua chính sách DVMTR.

Năm 2025, tổng kinh phí chi trả DVMTR đạt hơn 306,8 tỷ đồng; kế hoạch năm 2026 dự kiến khoảng 242,7 tỷ đồng. Nguồn lực này không chỉ hỗ trợ hiệu quả cho công tác tuần tra, bảo vệ rừng mà còn góp phần tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân sống gần rừng.

Nhờ có nguồn tài chính ổn định, nhiều địa phương đã duy trì thường xuyên các hoạt động tuần tra, kiểm soát, góp phần giảm đáng kể các hành vi xâm hại tài nguyên rừng, giữ vững độ che phủ và chức năng sinh thái của rừng. Tại những nơi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ rừng, ý thức bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt; tình trạng khai thác rừng trái phép, săn bắt động vật hoang dã từng bước được hạn chế.

Thực tiễn triển khai cho thấy, chính sách chi trả DVMTR đang tạo chuyển biến tích cực trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng tại Đà Nẵng. Không chỉ tạo nguồn lực tài chính ổn định cho hoạt động tuần tra, bảo vệ rừng, chính sách này còn góp phần cải thiện sinh kế, nâng cao trách nhiệm và vai trò chủ thể của cộng đồng trong giữ rừng, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Qua đó có thể khẳng định, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thành phố Đà Nẵng đã và đang phát huy hiệu quả vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp sử dụng DVMTR với các chủ rừng và lực lượng trực tiếp tham gia bảo vệ rừng.

Tiếp tục hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả trong giai đoạn mới

Sau sắp xếp, sáp nhập địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thành phố. Theo ông Ung Duy Ba - Phó Giám đốc Quỹ, việc mở rộng không gian quản lý liên vùng đã tạo điều kiện kết nối hiệu quả giữa rừng đầu nguồn, lưu vực sông và khu vực đô thị ven biển; đồng thời mở rộng, ổn định nguồn thu từ các lĩnh vực sử dụng dịch vụ môi trường rừng như thủy điện, cấp nước, du lịch sinh thái và công nghiệp sử dụng nguồn nước.

Bên cạnh những thuận lợi, giai đoạn mới cũng đặt ra không ít khó khăn khi địa bàn quản lý rộng hơn, dữ liệu quản lý phải rà soát, cập nhật và thống nhất lại trên toàn địa bàn. Việc thay đổi địa danh, địa giới hành chính cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao hồ sơ, xác định diện tích rừng, đối tượng thụ hưởng và tiến độ chi trả cho người dân.

Trước yêu cầu đó, Quỹ đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, từng bước số hóa dữ liệu rừng và xây dựng hệ thống quản lý số phục vụ hoạt động chuyên môn nhằm nâng cao hiệu quả theo dõi, giám sát nguồn thu - chi DVMTR. Các giải pháp như quản lý trực tuyến, đối chiếu sản lượng với cơ quan thuế, cập nhật cơ sở dữ liệu số…, được triển khai nhằm nâng cao tính minh bạch, chính xác và hiệu quả trong quản lý tài chính.

Đối với các doanh nghiệp, tổ chức sử dụng DVMTR như: thủy điện, nước sạch, du lịch sinh thái hay cơ sở sản xuất công nghiệp sử dụng nguồn nước, công tác thu nộp nhìn chung được thực hiện ổn định và đúng quy định. Quỹ thường xuyên tổ chức khảo sát, làm việc trực tiếp với các đơn vị thuộc diện chi trả; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ để theo dõi, nhắc nhở và kiểm soát nguồn thu chặt chẽ hơn, tạo sự công bằng, minh bạch.

Song song với đó, công tác tuyên truyền tiếp tục được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận trong xã hội đối với chính sách chi trả DVMTR. Nhiều hình thức truyền thông đa dạng đã được triển khai như tổ chức hội nghị, tập huấn, phát thanh lưu động, xây dựng video clip, tài liệu trực quan; phối hợp với các cơ quan báo chí, phát thanh - truyền hình xây dựng chuyên đề tuyên truyền về DVMTR. Các nội dung liên quan đến hoạt động của Quỹ cũng được cập nhật thường xuyên trên website và fanpage để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thông tin.

“Trong thời gian tới, Quỹ sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn, nghiên cứu đa dạng hóa nguồn thu, từng bước tiếp cận các cơ chế mới như tín chỉ carbon; đồng thời tăng cường hướng dẫn người dân sử dụng hiệu quả nguồn tiền được chi trả để nâng cao đời sống và phát triển kinh tế. Qua đó, tiếp tục khẳng định hiệu quả của chính sách chi trả DVMTR trong bảo vệ rừng, bảo tồn hệ sinh thái và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của Đà Nẵng” - ông Ung Duy Ba chia sẻ.