Cải cách thuế, hải quan: Mở dư địa cho tăng trưởng hai con số

Sáng 8/10/2026, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Cục Thuế và Cục Hải quan tổ chức Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số”. Diễn đàn là dịp để cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi về những điểm nghẽn trong thực thi chính sách, đề xuất giải pháp cải cách nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Diễn đàn có sự tham dự của Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cùng gần 300 đại biểu là lãnh đạo cơ quan quản lý, chuyên gia, đại diện hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các ý kiến tại Diễn đàn được kỳ vọng đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện chính sách thuế, hải quan, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển nhanh, bền vững.

Cải cách phải chuyển hóa thành lợi ích thực chất

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số là yêu cầu rất cao, đòi hỏi sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Trong bối cảnh đó, ngành Tài chính nói chung, ngành Thuế và ngành Hải quan nói riêng đứng trước yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, Bộ Tài chính xác định xây dựng môi trường đầu tư thông thoáng, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện. Việc tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành.

Tinh thần lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ cải cách trên văn bản sang hiệu quả thực tế. Theo đó, chất lượng quản lý không chỉ được đánh giá qua mức độ hoàn thiện của quy trình, thủ tục mà còn thể hiện ở khả năng tiết kiệm thời gian, giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch và tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng hoạt động.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Khi doanh nghiệp phải dành ít nguồn lực hơn cho các thủ tục hành chính, nguồn lực tiết kiệm được có thể tập trung cho đầu tư công nghệ, đổi mới sản xuất, phát triển thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục còn góp phần nâng cao tính chủ động trong tổ chức chuỗi cung ứng và thực hiện các cam kết giao hàng.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Phạm Thu Phong, Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính, cho rằng ngành Thuế và Hải quan không chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước mà còn giữ vai trò quan trọng trong cải cách thể chế, hiện đại hóa quản lý và tạo thuận lợi thương mại. Qua đó, góp phần hình thành môi trường kinh doanh bình đẳng, khuyến khích tuân thủ pháp luật và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Giảm chi phí tuân thủ, nâng sức cạnh tranh

Những năm gần đây, lĩnh vực thuế và hải quan đã có nhiều chuyển biến theo hướng hiện đại hóa, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Các dịch vụ thuế điện tử, dịch vụ công trực tuyến toàn trình, hóa đơn điện tử, hải quan điện tử và định hướng xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh đang từng bước thay đổi phương thức quản lý, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong quản lý thuế và hải quan cũng mở ra cơ hội nâng cao năng lực xử lý thông tin, hỗ trợ giám sát và tăng hiệu quả quản lý nhà nước. Nếu tiếp tục được triển khai đồng bộ, các giải pháp này có thể góp phần giảm khâu trung gian, hạn chế yêu cầu cung cấp thông tin trùng lặp và nâng cao tính nhất quán trong thực thi chính sách.

Tuy nhiên, hiệu quả cải cách không chỉ nằm ở việc đưa thủ tục lên môi trường số. Điều doanh nghiệp quan tâm là quy trình có thực sự đơn giản hơn, dữ liệu có được kết nối thông suốt, yêu cầu thực hiện có thống nhất giữa các đơn vị và chính sách có đủ rõ ràng để doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh hay không.

Thực tiễn phát triển của kinh tế số, thương mại điện tử, các mô hình kinh doanh mới và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng cũng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý. Chính sách cần theo kịp sự thay đổi của hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng thực thi.

Bởi vậy, đối thoại giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Những phản ánh cụ thể về thủ tục, quy trình và chi phí tuân thủ sẽ là cơ sở để cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, điều chỉnh chính sách, thu hẹp khoảng cách giữa quy định và quá trình thực hiện.

Đây cũng là điều kiện để xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng, trong đó doanh nghiệp có thể dự báo tốt hơn nghĩa vụ pháp lý, giảm rủi ro phát sinh từ cách hiểu hoặc cách thực hiện chưa thống nhất, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Chuyển đổi số gắn với yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn

Diễn đàn năm 2026 tập trung vào hai nhóm vấn đề lớn: cắt giảm thủ tục hành chính thuế, hải quan và chuyển đổi số nhằm giảm chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp.

Tại phiên thảo luận thứ nhất với chủ đề “Cắt giảm thủ tục hành chính thuế, hải quan - lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm”, các đại biểu tập trung trao đổi về kết quả cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục và những giải pháp tiếp tục tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, xuất nhập khẩu.

Các nội dung thảo luận hướng tới việc nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia, hỗ trợ thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đồng thời, cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội trong nước, quốc tế có cơ hội phản ánh những khó khăn trong quá trình thực hiện chính sách, đóng góp ý kiến cho việc hoàn thiện thể chế.

Ở phiên thứ hai, với chủ đề “Chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế, hải quan - Giảm chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp”, các đại biểu tập trung làm rõ định hướng và kết quả chuyển đổi số, gắn nâng cao năng lực quản lý với yêu cầu tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong lĩnh vực thuế, những vấn đề được đặt ra gồm đấu tranh, ngăn chặn hành vi trốn thuế thông qua gian lận hóa đơn và nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, thương mại điện tử. Đây là những lĩnh vực có hoạt động ngày càng đa dạng, đòi hỏi phương thức quản lý phù hợp với đặc điểm giao dịch và sự phát triển của nền kinh tế số.

Trong lĩnh vực hải quan, trọng tâm thảo luận là tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, triển khai thí điểm mô hình thông quan hàng hóa tập trung từ ngày 1/6/2026 và thực hiện Đề án cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh.

Việc hiện đại hóa quy trình thông quan, tăng cường kết nối và ứng dụng dữ liệu được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả xử lý hàng hóa, giảm thời gian chờ đợi và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động logistics. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các giải pháp chuyển đổi số cần đi cùng việc hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, bảo đảm khả năng kết nối và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.

Từ góc độ doanh nghiệp, cải cách thuế và hải quan có mối liên hệ trực tiếp với quyết định đầu tư, tổ chức sản xuất và mở rộng thị trường. Một môi trường chính sách minh bạch, thủ tục đơn giản và quy trình thực hiện ổn định sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí phát sinh, nâng cao khả năng dự báo và củng cố niềm tin vào môi trường kinh doanh.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục cắt giảm thủ tục hay mở rộng ứng dụng công nghệ, mà còn phải bảo đảm cải cách đi vào thực chất, giải quyết đúng những khó khăn doanh nghiệp đang gặp phải. Việc lắng nghe phản hồi, nâng cao trách nhiệm thực thi và thường xuyên rà soát các quy định chưa phù hợp sẽ quyết định mức độ chuyển hóa chính sách thành lợi ích cụ thể cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, cải cách thuế, hải quan cần tiếp tục được nhìn nhận như một bộ phận quan trọng của cải cách môi trường kinh doanh. Khi chính sách minh bạch hơn, thủ tục thuận lợi hơn và chi phí tuân thủ được kiểm soát tốt hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa tập trung nguồn lực cho sản xuất, đầu tư và đổi mới sáng tạo, qua đó đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế.