Ba câu hỏi lớn cho ngành bán dẫn Việt Nam

Với doanh thu hơn 21 tỷ USD trong năm 2025, thu hút trên 14 tỷ USD vốn FDI từ hơn 240 dự án và hình thành khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, ngành bán dẫn Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Tuy nhiên, để tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ lõi, theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, ngành bán dẫn cần sớm trả lời ba câu hỏi chiến lược về nhân lực, hạ tầng và sản phẩm chủ lực.

Việt Nam sẽ đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn như thế nào?

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, con người luôn là yếu tố quyết định đối với ngành bán dẫn. Việt Nam vẫn thiếu đội ngũ chuyên gia thiết kế vi mạch, kỹ sư công nghệ, giảng viên và các phòng thí nghiệm đủ tiêu chuẩn để đào tạo gắn với thực tiễn.

Bài toán không chỉ là đào tạo nhiều hơn mà còn phải đào tạo đúng nhu cầu của doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi sự tham gia đồng thời của Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc xây dựng chương trình đào tạo, phát triển phòng sạch, phòng thí nghiệm và tạo môi trường thực hành cho sinh viên.

Theo Bộ trưởng, đối với những thiết bị có giá trị đầu tư lớn như phòng sạch, cần có cơ chế dùng chung nhằm tối ưu nguồn lực, thay vì mỗi đơn vị đầu tư riêng lẻ.

Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp bằng cách nào?

Câu hỏi tiếp theo được Bộ trưởng đặt ra là Nhà nước cần đầu tư những gì để hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ trong nước.Theo ông, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có năng lực nghiên cứu và sở hữu công nghệ lõi, nhưng gặp khó khăn do chi phí đầu tư hệ thống thiết bị, vật liệu, dây chuyền thử nghiệm và phòng thí nghiệm quá lớn.

Thay vì dàn trải nguồn lực, Nhà nước cần nắm rõ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để đầu tư các trung tâm nghiên cứu, sản xuất thử và kiểm thử theo mô hình dùng chung. Đây cũng chính là vai trò mà Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chíp bán dẫn hướng tới, giúp rút ngắn quá trình từ thiết kế đến chế tạo mẫu, giảm chi phí nghiên cứu và tăng khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, mô hình này sẽ góp phần hình thành hạ tầng nghiên cứu quốc gia, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ, startup công nghệ và các nhóm nghiên cứu có cơ hội tiếp cận những thiết bị vốn chỉ các tập đoàn lớn mới có khả năng đầu tư.

Việt Nam sẽ lựa chọn sản phẩm bán dẫn nào để cạnh tranh?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng Việt Nam không thể tham gia tất cả các phân khúc của ngành công nghiệp bán dẫn. Điều quan trọng là phải xác định những sản phẩm phù hợp với năng lực hiện có, đáp ứng nhu cầu thị trường và tạo được lợi thế cạnh tranh.

Theo đó, Việt Nam có thể tập trung vào các dòng chip AI tại biên (Edge AI), chip chuyên dụng phục vụ xử lý tiếng Việt, cảm biến thông minh cho nông nghiệp công nghệ cao hoặc các dòng chip phục vụ chuyển đổi số và công nghiệp.

Việc lựa chọn đúng phân khúc không chỉ giúp tập trung nguồn lực đầu tư mà còn tạo cơ hội để doanh nghiệp trong nước xây dựng thương hiệu chip "Make in Vietnam", từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ câu hỏi đến hành động

Điểm đáng chú ý trong phát biểu của Bộ trưởng là cách tiếp cận không dừng ở các cơ chế ưu đãi. Theo ông, điều ngành công nghiệp này cần hơn là một hệ sinh thái phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Sự ra đời của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chíp bán dẫn được xem là bước đi đầu tiên trong quá trình chuyển các định hướng chính sách thành hạ tầng phục vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.

Ba câu hỏi mà Bộ trưởng Vũ Hải Quân đặt ra cũng chính là ba bài toán lớn của ngành bán dẫn Việt Nam trong giai đoạn mới. Khi có lời giải cho bài toán nhân lực, hạ tầng và sản phẩm chiến lược, ngành bán dẫn sẽ có nền tảng để chuyển từ vai trò tham gia vào chuỗi cung ứng sang từng bước làm chủ công nghệ và tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn Việt Nam.