94% người gửi tiền không thay đổi ngân hàng: Nghiên cứu Harvard chỉ ra "sự ngủ quên" đang chống đỡ hệ thống tài chính Mỹ

Hàng trăm triệu người Mỹ vẫn duy trì tài khoản tại cùng một ngân hàng qua nhiều năm. Họ bỏ qua những cơ hội kiếm lãi suất cao hơn ở nơi khác, không phải vì giàu hay trung thành, mà vì không muốn mất công thay đổi. Một công trình nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố bởi Trường Kinh doanh Harvard cho thấy, chính thói quen tưởng chừng như "lười biếng" này lại đang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng Hoa Kỳ.

94% tài khoản "ngủ yên"

Theo kết quả nghiên cứu của Công trình có tên "Cạnh tranh năng động cho các khoản tiền gửi không hoạt động" (Dynamic Competition for Sticky Deposits) của trường Kinh doanh Harvard , khoảng 94% người gửi tiền không bao giờ thay đổi ngân hàng. Mỗi năm, chỉ có từ 5% đến 15% chủ tài khoản chủ động tìm kiếm lãi suất tốt hơn. Phần lớn khách hàng vẫn ở lại với ngân hàng cũ, ngay cả khi các điều khoản lãi suất không có lợi.

Các tác giả ước tính rằng thị trường tiền gửi ngân hàng Mỹ hiện có giá trị khoảng 18.000 tỷ USD. Trong đó, khoảng 60% giá trị của ngành ngân hàng – bao gồm lợi nhuận và giá trị thương hiệu dài hạn – đến từ việc phần lớn người gửi tiền không chú ý đến các điều khoản lãi suất.

Trích dẫn trực tiếp từ nghiên cứu, Giáo sư Mark L. Egan cho biết, khoảng 60% giá trị của ngân hàng đến từ việc phần lớn người gửi tiền không chú ý. Vì điều này góp phần vào lợi nhuận của ngân hàng, nên thực tế nó làm cho ngân hàng ổn định hơn.

Nghiên cứu chỉ ra ba nhóm nguyên nhân chính.

Thứ nhất, yếu tố nhân khẩu học. Theo dữ liệu điều tra dân số được nhóm nghiên cứu phân tích, khách hàng lớn tuổi có xu hướng gắn bó với ngân hàng lâu dài hơn so với người trẻ. Những người gửi tiền tiết kiệm có kỳ hạn – với sản phẩm có ngày đáo hạn buộc họ phải quyết định có tái tục hay không – có tỷ lệ chuyển đổi cao hơn so với người gửi tiền thanh toán và tiết kiệm thông thường.

Thứ hai, kênh mở tài khoản. Các tác giả phát hiện rằng những người mở tài khoản trực tuyến thường ít quan tâm đến việc tìm kiếm điều khoản tốt hơn so với những người mở tài khoản tại chi nhánh.

Thứ ba, rào cản thanh toán tự động. Giáo sư Egan giải thích trong nghiên cứu: Nhiều khách hàng không muốn thiết lập lại các khoản thanh toán hóa đơn tự động tại một ngân hàng mới. Sự bất tiện này đủ lớn để khiến đa số chấp nhận mức lãi suất thấp hơn.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các tài khoản có số dư lớn hơn và các tài khoản do doanh nghiệp nắm giữ có tỷ lệ luân chuyển cao hơn so với tài khoản cá nhân nhỏ lẻ.

Ai hưởng lợi nhiều nhất?

Theo phân tích từ dữ liệu của FDIC về thị phần và số lượng chi nhánh, ba ngân hàng lớn nhất Hoa Kỳ gồm JP Morgan Chase, Bank of America và Wells Fargo là những đơn vị hưởng lợi nhiều nhất từ các khoản tiền gửi "ngủ quên". Với mạng lưới chi nhánh rộng khắp và hệ thống thanh toán tự động tích hợp sâu vào đời sống khách hàng, các ngân hàng này có nguồn thu phí ổn định và chi phí thu hút khách hàng mới thấp hơn so với các đối thủ nhỏ hơn.

Sử dụng dữ liệu từ hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng, nhóm nghiên cứu đã mô phỏng kịch bản nếu các khoản tiền gửi "ngủ quên" không còn tồn tại. Kết quả cho thấy:

Thứ nhất, tỷ lệ vỡ nợ của các ngân hàng lớn có thể cao hơn 10 điểm phần trăm trong điều kiện bình thường. Trong các tình huống căng thẳng – chẳng hạn khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất mạnh trong giai đoạn 2022-2023 – con số này có thể lên tới 20 điểm phần trăm.

Thứ hai, các ngân hàng vừa và nhỏ dễ bị tổn thương nhất. Giáo sư Egan nhận định, điều giúp các ngân hàng nhỏ và vừa duy trì hoạt động là thực tế hầu hết khách hàng gửi tiền của họ đều đang ở trạng thái ngủ yên. Nếu bạn áp dụng một hình thức như tiền gửi lãi suất thả nổi, chúng ta sẽ thấy sự dịch chuyển tiền từ các ngân hàng nhỏ và vừa này sang các ngân hàng lớn hơn.

Theo ước tính của các tác giả, các ngân hàng có chi phí hoạt động cao hơn hoặc sản phẩm chất lượng thấp sẽ mất tới 80% giá trị nếu người gửi tiền chủ động tìm kiếm lãi suất tốt hơn.

Dựa trên dữ liệu từ RateWatch về lãi suất tiền gửi, các tác giả tính toán rằng các ngân hàng lỗ 15 xu cho mỗi đô la tiền gửi có được từ khách hàng mới. Phải mất hơn một năm để bù đắp khoản lỗ đó và bắt đầu có lãi, với giả định khách hàng mới cũng sẽ duy trì tài khoản dài hạn.

Chính vì chi phí chuyển đổi khách hàng cao, các ngân hàng có xu hướng khai thác những khách hàng hiện tại đang "ngủ yên" thay vì chạy đua thu hút người mới. Họ trả cho nhóm khách hàng này mức lãi suất thấp hơn thị trường, và phần chênh lệch trở thành lợi nhuận.

Chiến lược cân bằng của ngân hàng

Giáo sư Egan mô tả chiến lược của các ngân hàng như một sự cân bằng, đôi khi các ngân hàng sẽ đưa ra mức giá rất cạnh tranh và cung cấp cho người tiêu dùng lãi suất tiền gửi tốt. Họ thường làm vậy khi lãi suất chung thấp. Sau đó sẽ có những thời điểm khác mà họ thu lợi nhuận.

Tùy thuộc vào điều kiện lãi suất, các ngân hàng phải cân bằng giữa việc đầu tư giữ chân khách hàng hiện tại và thu lợi từ những khách hàng không hoạt động.

Nghiên cứu cũng đề cập đến sự khác biệt trong chính sách quản lý. Tại Anh, các cơ quan quản lý đã khuyến nghị ngân hàng nên chuyển phần lớn lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất cho người gửi tiền.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các tác giả Harvard, nếu Mỹ áp dụng chính sách tương tự, lợi ích mang lại cho người tiêu dùng sẽ rất khiêm tốn, nhưng sự ổn định tài chính có thể bị ảnh hưởng. Giáo sư Egan cảnh báo, bất kỳ biện pháp nào nhằm loại bỏ sự trì trệ, chẳng hạn như tiền gửi lãi suất thả nổi, đều sẽ làm tổn hại đến giá trị thương hiệu tiền gửi và khiến mọi thứ trở nên bất ổn hơn khi có bất kỳ biến động nào về phía tài sản.

Nghiên cứu kết luận rằng sự "ngủ quên" của khách hàng, dù có vẻ là một hành vi bất hợp lý ở cấp độ cá nhân, lại đang đóng vai trò như một cơ chế ổn định vĩ mô cho toàn bộ hệ thống ngân hàng Hoa Kỳ. Tuy nhiên, ở cấp độ cá nhân, Giáo sư Egan cũng đưa ra một lời khuyên thực tế, đặc biệt khi lãi suất tăng, đây là thời điểm rất tốt để tìm hiểu và so sánh các lựa chọn.