30 năm Hội đồng Khoa học Bình Điền: Từ đưa chất xám vào sản phẩm đến kiến tạo nền nông nghiệp xanh

Khoa học phải đi đến đồng ruộng

Từ năm 1989, khi tiếp quản Xí nghiệp Phân bón Bình Điền II với cơ sở vật chất còn đơn giản, lãnh đạo đơn vị đã xác định phải “đưa chất xám vào sản phẩm”, lấy khoa học làm nền tảng phát triển. Đến năm 1996, Hội đồng Cố vấn Khoa học Kỹ thuật chính thức được hình thành.

Đây là mô hình khá đặc biệt đối với doanh nghiệp Việt Nam thời điểm đó, khi Bình Điền tập hợp các chuyên gia về thổ nhưỡng, nông học, dinh dưỡng cây trồng, bảo vệ thực vật, công nghệ và sau này mở rộng sang quản lý, marketing, khuyến nông.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Bộ, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Kỹ thuật Công ty, từ hoạt động tư vấn ban đầu, các nhà khoa học ngày càng tham gia sâu vào nghiên cứu sản phẩm, quy trình kỹ thuật và định hướng phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Dấu ấn rõ nét là quá trình chuyển dịch từ các dòng NPK phổ thông sang sản phẩm có hàm lượng dinh dưỡng cao, bổ sung trung - vi lượng và các dòng phân bón chuyên dùng cho từng cây trồng, vùng đất. Các sản phẩm dành cho lúa, cà phê, cây ăn trái... được phát triển trên cơ sở nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng, điều kiện thổ nhưỡng và khảo nghiệm thực tế.

Điểm khác biệt trong cách làm của Bình Điền là khoa học không dừng ở phòng nghiên cứu hay các báo cáo tư vấn. Các nhà khoa học cùng cán bộ kỹ thuật trực tiếp xuống đồng ruộng, khảo nghiệm trên từng loại đất, cây trồng và vùng sinh thái. Kết quả được kiểm chứng về hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường trước khi chuyển hóa thành sản phẩm, quy trình canh tác và chuyển giao cho nông dân.

Từ sự kết nối giữa nhà khoa học - doanh nghiệp - hệ thống khuyến nông - nông dân, Bình Điền từng bước hình thành hệ sinh thái chuyển giao tri thức, lấy hiệu quả thực tế trên đồng ruộng làm một trong những thước đo quan trọng của hoạt động nghiên cứu.

Tinh thần này được thể hiện qua các chương trình như “Canh tác thông minh”, “Đồng hành và chia sẻ”, “Cùng Đầu Trâu làm giàu” cùng hàng nghìn mô hình thực nghiệm, hội nghị đầu bờ và hoạt động chuyển giao kỹ thuật.

Đáng chú ý, Chương trình Canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu triển khai tại 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã góp phần giúp nông dân giảm 20-30% lượng phân bón hóa học, giảm 30-50% lượng giống gieo sạ và tăng lợi nhuận khoảng 2,5-4,5 triệu đồng/ha.

Từ sản phẩm phân bón đến giải pháp cho nông nghiệp xanh

Bước vào giai đoạn mới, hoạt động nghiên cứu của Bình Điền đang mở rộng từ bài toán sản phẩm sang những vấn đề lớn hơn của sản xuất nông nghiệp.

Các nghiên cứu tập trung vào nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, ứng dụng vi sinh vật, cải thiện sức khỏe đất, hạn chế thất thoát dinh dưỡng và giảm phát thải khí nhà kính. Mục tiêu là tích hợp các kết quả nghiên cứu thành những quy trình canh tác thông minh, vừa giảm chi phí sản xuất, vừa giảm phát thải.

Tại lễ kỷ niệm, Bình Điền cùng các đối tác tiếp tục mở rộng hợp tác nghiên cứu giai đoạn 2026-2030. Các nội dung trọng tâm gồm canh tác lúa thông minh ứng dụng công nghệ sinh học, tăng cường sức khỏe đất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long; phát triển canh tác cây ăn trái thông minh; phát triển bền vững chuỗi giá trị Bưởi Đồng Nai; nghiên cứu ứng dụng và phát triển vi sinh vật giảm phát thải khí nhà kính vào sản phẩm phân bón Đầu Trâu.

Bình Điền tiếp tục phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long, Viện Cây ăn quả miền Nam, Hội Làm vườn Việt Nam, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam cùng các cơ quan quản lý địa phương và doanh nghiệp công nghệ sinh học để rút ngắn quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Theo đó, phạm vi nghiên cứu không chỉ hướng tới một sản phẩm phân bón mới mà giải quyết đồng thời các vấn đề về sức khỏe đất, hiệu quả sử dụng đầu vào, chi phí sản xuất, phát thải khí nhà kính, chất lượng nông sản và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại sự kiện, ông Phùng Quang Hiệp, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, nhấn mạnh trong giai đoạn mới, khoa học phải tiếp tục “đi trước một bước” trong phát triển sản phẩm, đồng thời bám sát xu hướng nông nghiệp xanh, tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từ định hướng này, Vinachem khuyến khích các đơn vị thành viên tăng cường liên kết với viện, trường, nhà khoa học, đồng thời phát huy năng lực nghiên cứu sẵn có để giải quyết những yêu cầu cụ thể từ sản xuất và thị trường.

Với Bình Điền, mục tiêu được xác định rõ là chuyển từ “cung ứng phân bón” sang “cung cấp giải pháp canh tác tổng thể”, đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu để phát triển sản phẩm, công nghệ và mô hình canh tác theo hướng nâng cao hiệu quả, bảo vệ sức khỏe đất và giảm phát thải. Câu chuyện 30 năm Hội đồng Khoa học vì thế không chỉ là dấu mốc của riêng Bình Điền, mà còn cho thấy giá trị của việc gắn nghiên cứu với sản xuất, thị trường và nhu cầu thực tiễn.

Trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Vinachem xác định doanh nghiệp phải là một trong những chủ thể trực tiếp đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Việc phát huy những mô hình đã được kiểm chứng như tại Bình Điền được kỳ vọng góp phần đưa khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo dư địa tăng trưởng mới cho doanh nghiệp và Tập đoàn trong giai đoạn tới.