Ống kính đa chiều
Tại sao Mỹ đang dần "hết yêu" Israel?
Trong nhiều thập kỷ, mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Israel được coi là một trong những nền tảng vững chắc và không thể lay chuyển nhất trong chính sách đối ngoại của Washington. Tuy nhiên, một sự chuyển dịch kiến tạo đang diễn ra.
Bức tranh dư luận và quan điểm của giới tinh hoa chính trị Mỹ đang xoay chuyển một cách rõ rệt, với tâm điểm của sự thất vọng nhắm trực tiếp vào Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cuộc xung đột kéo dài tại dải Gaza.
Sự đảo chiều của dư luận và giới tinh hoa
Theo phân tích chuyên sâu từ Financial Times, nước Mỹ đang dần "hết yêu" Israel. Đây không chỉ là cảm xúc nhất thời của một bộ phận nhỏ, mà là sự thay đổi mang tính quyết định trong cả dư luận đại chúng lẫn giới tinh hoa chính trị Mỹ. Sự ủng hộ vô điều kiện từng là tiêu chuẩn của các chính trị gia tại Washington giờ đây đang bị đặt dấu hỏi lớn.
Sự rạn nứt này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, nhưng chủ yếu tập trung vào đường lối cứng rắn của chính phủ cánh hữu do Thủ tướng Benjamin Netanyahu lãnh đạo. Mặc dù Mỹ đã thể hiện sự đoàn kết mạnh mẽ với Israel ngay sau cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7 tháng 10 năm ngoái, nhưng cách thức đáp trả quân sự của ông Netanyahu tại Gaza đã làm cạn kiệt sự kiên nhẫn của Washington.
Theo The New York Times, một minh chứng rõ ràng nhất cho sự rạn nứt trong giới tinh hoa là bài phát biểu chấn động của Thượng nghị sĩ Chuck Schumer – quan chức gốc Do Thái cấp cao nhất tại Mỹ và là một người ủng hộ Israel lâu năm.
Ông Schumer đã công khai chỉ trích ông Netanyahu là "đã lạc lối" và kêu gọi Israel tổ chức bầu cử mới. Động thái này, được Tổng thống Joe Biden ngầm tán thành, cho thấy giới tinh hoa đảng Dân chủ đã tách bạch rõ ràng giữa việc ủng hộ nhà nước Israel và việc ủng hộ chính phủ đương nhiệm của nước này.
Xung đột Gaza và áp lực nhân đạo
Sự thay đổi thái độ không diễn ra trong môi trường chân không. Nó được thúc đẩy mạnh mẽ bởi những hình ảnh tàn khốc từ cuộc chiến.
Theo các báo cáo từ Reuters và dữ liệu từ cơ quan y tế địa phương do Liên Hợp Quốc trích dẫn, số lượng dân thường thiệt mạng tại Gaza, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, đã đạt đến mức chưa từng có, cùng với đó là một cuộc khủng hoảng nạn đói chực chờ.
Những nỗ lực của chính quyền Biden nhằm thuyết phục ông Netanyahu mở các hành lang nhân đạo và hạn chế thương vong cho dân thường thường xuyên vấp phải sự phớt lờ hoặc các hành động đi ngược lại cam kết từ phía Tel Aviv.
Financial Times chỉ ra rằng, việc ông Netanyahu liên tục từ chối tầm nhìn của Mỹ về một giải pháp hai nhà nước hậu xung đột, cũng như đe dọa tiến hành chiến dịch quân sự vào Rafah bất chấp "lằn ranh đỏ" của Washington, đã biến ông từ một đồng minh chiến lược thành một gánh nặng ngoại giao và chính trị đối với Mỹ.
Sự dịch chuyển nhân khẩu học và hệ lụy chính trị nội bộ Mỹ
Tình cảm dành cho Israel tại Mỹ không chỉ sứt mẻ ở cấp độ lãnh đạo mà còn bộc lộ vết nứt sâu sắc trong lòng xã hội, đặc biệt là sự chia rẽ thế hệ.
Theo các dữ liệu thăm dò gần đây từ Gallup và Pew Research Center, trong khi những người Mỹ lớn tuổi và đảng viên Cộng hòa vẫn giữ tỷ lệ ủng hộ cao đối với Israel, thì thế hệ trẻ (Gen Z và Millennial) lại có xu hướng đồng cảm hơn với người Palestine. Sự chuyển dịch nhân khẩu học này đang định hình lại nền tảng cử tri của đảng Dân chủ.
Theo The Washington Post, áp lực chính trị nội bộ đối với Tổng thống Biden đang ở mức báo động trong năm bầu cử. Các phong trào bỏ phiếu "Không cam kết" (Uncommitted) tại các bang chiến trường quan trọng như Michigan – nơi có cộng đồng người Mỹ gốc Arab và Hồi giáo đông đảo – cùng với sự phẫn nộ từ phe tiến bộ trong đảng Dân chủ, đang buộc Nhà Trắng phải có những bước đi cứng rắn hơn với Israel.
Nước Mỹ không thể tiếp tục tài trợ vũ khí và phủ quyết các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc một cách vô điều kiện khi mà chính phủ Israel phớt lờ các lời kêu gọi của Washington.
Sự kiện nước Mỹ đang "mất dần tình cảm" với Israel, như cách gọi của Financial Times, không có nghĩa là liên minh Mỹ - Israel sẽ sụp đổ trong một sớm một chiều. Tầng lớp an ninh quốc phòng của cả hai quốc gia vẫn đan xen chặt chẽ, và Mỹ vẫn cam kết bảo vệ sự tồn tại của Israel trước các mối đe dọa từ khu vực.
Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của sự dịch chuyển này là vô cùng to lớn. Kỷ nguyên của sự ủng hộ vô điều kiện, "tấm séc trắng" về cả ngoại giao lẫn quân sự từ Washington dành cho Tel Aviv có thể đang đi đến hồi kết. Mối quan hệ trong tương lai dự kiến sẽ mang tính "đổi chác" nhiều hơn, thực dụng hơn và đi kèm với nhiều điều kiện khắt khe hơn.
Đối với Israel, việc đánh mất sự hậu thuẫn tuyệt đối của dư luận đại chúng và giới tinh hoa chính trị tại siêu cường số một thế giới là một rủi ro chiến lược dài hạn mà không một hệ thống phòng thủ quân sự nào có thể bù đắp được.