Tiêu điểm

Sáng 3/11/2026, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Giải trình các vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu cải cách thủ tục phải đi đôi với bảo đảm chất lượng thực thi và quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật tập trung vào hai nội dung trọng tâm: cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ; chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Giảm chi phí, tránh chồng chéo trong quản lý

Đối với việc chuyển giao chức năng quản lý quyền đối với giống cây trồng, Bộ trưởng cho biết phương án được xây dựng trên nguyên tắc kế thừa nguồn lực hiện có, không phát sinh tổ chức bộ máy, biên chế và đầu tư trùng lặp. Hai bộ đã phối hợp chuẩn bị các phương án về nhân sự, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và hạ tầng nhằm bảo đảm quá trình chuyển giao diễn ra thông suốt.

Một nội dung đáng chú ý là việc sử dụng kết quả khảo nghiệm giống cây trồng. Theo đó, kết quả khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định có thể được sử dụng cho cả mục đích bảo hộ và lưu hành giống. Cách tiếp cận này giúp hạn chế khảo nghiệm trùng lặp, giảm chi phí, nhưng không đồng nhất điều kiện bảo hộ với điều kiện lưu hành.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình sửa đổi Luật Trồng trọt, bảo đảm tính đồng bộ giữa các quy định pháp luật chuyên ngành và phù hợp với Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.

Đối với chuyển nhượng quyền đối với giống cây trồng, dự thảo cũng được chỉnh lý theo hướng thống nhất với quy định về chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp. Bộ trưởng cho biết, đây về bản chất là giao dịch dân sự; các nội dung cụ thể về thời hạn và tiếp cận thông tin sẽ được quy định trong văn bản hướng dẫn thi hành.

Ở lĩnh vực giám định sở hữu trí tuệ, việc đưa dịch vụ này ra khỏi danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đồng nghĩa với chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Theo đó, tổ chức, cá nhân thực hiện giám định có nghĩa vụ cung cấp thông tin và tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình. Các quy định về kiểm soát xung đột lợi ích, trình tự thực hiện và bồi thường thiệt hại sẽ được cụ thể hóa tại Nghị định của Chính phủ.

Không để gián đoạn thủ tục khi chuyển giao

Một trong những yêu cầu được Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh là bảo đảm tính liên tục trong thực thi pháp luật. Các quy định chuyển tiếp đã được rà soát nhằm tránh khoảng trống pháp lý, bảo đảm hồ sơ đã nộp và thủ tục đang xử lý tiếp tục được tiếp nhận, giải quyết, không phát sinh thêm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đồng bộ với Luật, đồng thời tổ chức tập huấn kịp thời trước khi các quy định mới có hiệu lực.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, song nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính khả thi. Việc cắt giảm thủ tục cần thực sự tạo ra thay đổi về thời gian và chi phí tuân thủ; chuyển giao quản lý quyền đối với giống cây trồng phải bảo đảm kế thừa đầy đủ hồ sơ, dữ liệu và nguồn lực.

Các ý kiến cũng đặt vấn đề về cơ chế kiểm soát chất lượng giám định sở hữu trí tuệ sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh; quy định về khảo nghiệm, chuyển nhượng, bảo hộ giống cây trồng và tính đồng bộ giữa pháp luật trong nước với các điều ước quốc tế.

Bên cạnh phạm vi sửa đổi lần này, nhiều vấn đề dài hạn cũng được đề cập như bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm trí tuệ nhân tạo, thương mại hóa tài sản trí tuệ, góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, bảo hộ tri thức truyền thống và bảo vệ quyền trên môi trường số.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tiếp tục tổng kết, đánh giá thực tiễn để đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Sở hữu trí tuệ vào thời điểm phù hợp.

Lê Hiền