VCCI

Ba biến số “nóng” ép thẳng vào chi phí doanh nghiệp

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh, Diễn đàn diễn ra khi doanh nghiệp vừa nỗ lực hoàn thành kế hoạch năm 2026, vừa chuẩn bị cho năm 2027 trong bối cảnh thế giới biến động khó dự báo. Những thay đổi về chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn, xu hướng dịch chuyển của dòng vốn, cạnh tranh thương mại, biến động địa chính trị và thị trường năng lượng đang tác động ngày càng trực tiếp tới hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã liên tục chỉ đạo giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Tại các buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước và hệ thống các tổ chức tín dụng, Lãnh đạo Chính phủ đều yêu cầu điều hành lãi suất, tỷ giá và tín dụng chủ động, linh hoạt; thường xuyên đánh giá điểm cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng; bảo đảm vốn đến đúng lĩnh vực, đúng thời điểm, đúng đối tượng và với chi phí hợp lý. Tín dụng được định hướng vào sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo và các động lực tăng trưởng. Tín hiệu chính sách đã rõ; vấn đề đặt ra là chuyển tín hiệu đó thành khả năng tiếp cận vốn thực tế của doanh nghiệp.

Cùng với chính sách tiền tệ, Chính phủ cũng yêu cầu bảo đảm cung ứng xăng dầu liên tục, không để thiếu hụt hoặc đứt gãy, điều hành công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích. Điều đó cho thấy lãi suất, tỷ giá và giá năng lượng phải được nhìn nhận trong một tổng thể điều hành thống nhất, bởi mọi biến động cuối cùng đều phản ánh vào chi phí và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo Phó Chủ tịch VCCI, đối với doanh nghiệp, tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng không phải là những khái niệm vĩ mô xa xôi, mà đi thẳng vào từng hợp đồng, đơn hàng và quyết định đầu tư. Tỷ giá làm thay đổi chi phí nhập khẩu, nghĩa vụ ngoại tệ và hiệu quả xuất khẩu. Lãi suất tác động tới chi phí vốn và dòng tiền. Giá năng lượng ảnh hưởng tới vận hành, vận chuyển, bảo quản và sức cạnh tranh. Khi ba biến số cùng chuyển động, tác động có thể khuếch đại lẫn nhau và tạo sức ép lớn hơn đối với doanh nghiệp.

TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95%; vốn FDI thực hiện tăng 12,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đối mặt với các cú sốc từ địa kinh tế, thương mại, công nghệ, tỷ giá, lãi suất và năng lượng. Báo cáo nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa chủ trương thành năng lực thực thi; giữ ổn định vĩ mô, khơi thông nguồn lực và nâng cao sức chống chịu, năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

Theo PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, tăng trưởng toàn cầu được dự báo đạt 3,1% năm 2026 và 3,4% năm 2027. Tuy nhiên, triển vọng này phụ thuộc đáng kể vào diễn biến địa chính trị, nguồn cung năng lượng và điều kiện tài chính quốc tế.

Bên cạnh đó, chu kỳ đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI), chính sách thương mại và xu hướng điều hành lãi suất của các nền kinh tế lớn cũng là những biến số doanh nghiệp cần theo dõi. Nếu chu kỳ đầu tư AI đảo chiều, các ngành tham gia chuỗi cung ứng điện tử, thiết bị dữ liệu và hạ tầng công nghệ có thể chịu tác động từ sự suy giảm đơn hàng và dòng vốn.

Đối với Việt Nam, sức ép thể hiện rõ qua diễn biến giá cả và thương mại. CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52%, sát mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu tăng 36,7%, cao hơn mức tăng 24,5% của xuất khẩu, khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển từ thặng dư 16,87 tỷ USD năm 2025 sang thâm hụt 19,42 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026.

Những diễn biến này cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu vẫn tăng trưởng tích cực, song chi phí nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, năng lượng và các yếu tố đầu vào cần được theo dõi chặt chẽ. Biến động tỷ giá, chi phí vận tải và bảo hiểm quốc tế cũng có thể làm giảm hiệu quả kinh doanh, nhất là với doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu hoặc có nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ.

Tái cấu trúc toàn diện, chủ động quản trị rủi ro

Để thích ứng với bối cảnh mới, cộng đồng doanh nghiệp không chỉ cần các kịch bản ứng phó linh hoạt mà còn đòi hỏi một sự chuyển dịch chiến lược căn cơ từ trong nội tại. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng giải pháp cốt lõi nằm ở việc tái cấu trúc toàn diện. Doanh nghiệp cần cấu trúc lại các khoản nợ, ưu tiên dòng tiền ổn định và giảm đòn bẩy tài chính. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ tư duy "cạnh tranh bằng giá rẻ" sang cạnh tranh bằng chất lượng, đổi mới sáng tạo và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh (ESG) không còn là lựa chọn mà là mệnh lệnh sinh tồn để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là chuỗi cung ứng công nghệ cao và bán dẫn.

Ông Nguyễn Quang Vinh cho rằng, điều doanh nghiệp cần lúc này trước hết là thông tin đủ tin cậy để nhận diện xu hướng; tiếp đó là các kịch bản đủ linh hoạt để ứng phó; và quan trọng hơn cả là những giải pháp có thể triển khai trong thực tế.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, những định hướng chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi vào từng quyết định đầu tư, từng phương án sản xuất và từng dòng vốn của doanh nghiệp. Các tổ chức tín dụng cần tiếp tục tiết giảm chi phí, đổi mới phương thức đánh giá khách hàng và thiết kế giải pháp theo đặc điểm dòng tiền của từng ngành. Các công ty chứng khoán và tổ chức trên thị trường vốn cần đồng hành với doanh nghiệp trong nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch thông tin, xây dựng phương án sử dụng vốn và lựa chọn kênh huy động phù hợp.

Về phía doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ chính sách và tổ chức tài chính chỉ có thể phát huy đầy đủ khi doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực quản trị. Doanh nghiệp cần xây dựng nhiều kịch bản thay vì chỉ dựa trên một dự báo; kiểm soát chặt dòng tiền và kỳ hạn nợ; minh bạch hóa dữ liệu tài chính; rà soát điều khoản giá, tỷ giá và năng lượng trong hợp đồng; Chủ động chuẩn bị phương án sử dụng vốn rõ ràng và trao đổi sớm với tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán, nhà đầu tư, đối tác và khách hàng. Quản trị rủi ro không phải là phản ứng khi khó khăn đã xảy ra, mà phải trở thành một phần thường xuyên của quá trình ra quyết định.

“Với vai trò là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, VCCI sẽ tiếp tục làm cầu nối giữa doanh nghiệp với các cơ quan hoạch định và thực thi chính sách; tổng hợp đầy đủ các kiến nghị xác đáng; đồng thời thúc đẩy các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận tài chính và phát triển bền vững. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp doanh nghiệp vượt qua một giai đoạn biến động, mà còn nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh trong dài hạn”, ông Nguyễn Quang Vinh khẳng định.

Anh Mai