Câu chuyện văn hóa

Phát biểu tại Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026 do Báo Văn hóa phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội tổ chức, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, nhấn mạnh văn hóa cần trở thành năng lực nội tại giúp doanh nghiệp quản trị tốt hơn, đổi mới hiệu quả hơn và phát triển lâu dài. Giá trị của văn hóa không nằm ở những tuyên bố hay khẩu hiệu, mà ở khả năng tạo ra thay đổi thực chất trong hoạt động kinh doanh.

Theo ông Mạc Quốc Anh, văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển doanh nghiệp. Từ việc sử dụng vốn, lựa chọn công nghệ, phát triển nhân lực đến ứng phó với rủi ro, các quyết định đều chịu ảnh hưởng từ hệ giá trị và chuẩn mực mà doanh nghiệp theo đuổi. Khi những chuẩn mực này được thực hiện nhất quán, doanh nghiệp có thể giảm chi phí phối hợp, hạn chế những bất đồng không cần thiết và củng cố niềm tin với đối tác, khách hàng.

Đặc biệt, văn hóa doanh nghiệp cần bắt đầu từ khi quy mô còn nhỏ, thay vì chờ đến lúc phát triển lớn mới xây dựng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, những nguyên tắc rõ ràng về trách nhiệm, cách phối hợp, ứng xử với khách hàng và thực hiện cam kết có thể tạo nền tảng cho quá trình mở rộng hoạt động sau này.

Văn hóa bắt đầu từ quyết định của người lãnh đạo

Một trong những yếu tố quyết định sức sống của văn hóa doanh nghiệp là vai trò nêu gương của người đứng đầu. Theo ông Mạc Quốc Anh, văn hóa thể hiện rõ nhất trong những thời điểm khó khăn, khi doanh nghiệp phải đưa ra các lựa chọn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích trước mắt.

Đó là việc giữ cam kết với khách hàng khi biên lợi nhuận thu hẹp, minh bạch khi xảy ra sai sót hay bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động trong giai đoạn khó khăn. Sự nhất quán giữa lời nói và hành động của lãnh đạo tạo nên uy tín, đồng thời hình thành chuẩn mực ứng xử cho toàn bộ tổ chức.

Văn hóa cũng không thể tách rời cách doanh nghiệp đối xử với nhân viên. Một môi trường làm việc biết lắng nghe, tôn trọng người lao động, tạo cơ hội học hỏi và ghi nhận công bằng sẽ góp phần giữ chân nhân lực, khuyến khích mỗi cá nhân chủ động đóng góp. Ngược lại, nếu các giá trị được công bố nhưng không hiện diện trong cách quản trị hằng ngày, văn hóa khó tạo ra sức gắn kết thực chất.

Xây dựng văn hóa học hỏi trong chuyển đổi số

Trong quá trình chuyển đổi số, văn hóa doanh nghiệp còn quyết định cách tổ chức tiếp nhận công nghệ và thích ứng với thay đổi. Công nghệ mới không chỉ đòi hỏi đầu tư thiết bị hay phần mềm, mà còn yêu cầu thay đổi cách ra quyết định, chia sẻ thông tin và phối hợp giữa các bộ phận.

Ông Mạc Quốc Anh cho rằng người lãnh đạo cần tạo điều kiện để nhân viên thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát, nhìn nhận những thử nghiệm chưa thành công như cơ hội rút kinh nghiệm, đồng thời xác định rõ trách nhiệm. Với trí tuệ nhân tạo (AI), doanh nghiệp cần chú trọng chất lượng dữ liệu, bảo vệ thông tin và bảo đảm con người chịu trách nhiệm đối với các quyết định cuối cùng.

Cách tiếp cận này giúp đổi mới gắn với mục tiêu cụ thể như nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng dịch vụ và phát huy sáng tạo, thay vì chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ theo xu hướng.

Từ góc độ rộng hơn, văn hóa của từng doanh nghiệp còn góp phần tạo dựng niềm tin đối với cộng đồng kinh doanh Việt Nam. Mỗi sản phẩm có chất lượng, hợp đồng được thực hiện đúng cam kết và quan hệ lao động được xây dựng trên tinh thần tôn trọng đều góp phần củng cố uy tín của doanh nghiệp Việt. Bản sắc kinh doanh vì thế không chỉ nằm ở những giá trị truyền thống, mà còn thể hiện qua sự đáng tin cậy, tinh thần hợp tác và trách nhiệm xã hội.

Để văn hóa đi vào thực tiễn, ông Mạc Quốc Anh đề xuất doanh nghiệp lựa chọn một vấn đề cụ thể đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động, như phục vụ khách hàng, phối hợp nội bộ, minh bạch thông tin hoặc môi trường làm việc; từ đó xác định người chịu trách nhiệm, thời hạn và tiêu chí đánh giá. Các hiệp hội, cơ sở đào tạo cần tăng cường hướng dẫn thực hành, tư vấn và chia sẻ kinh nghiệm; trong khi cơ quan quản lý, đơn vị tổ chức diễn đàn và truyền thông góp phần thúc đẩy việc áp dụng các giải pháp, lan tỏa những mô hình văn hóa doanh nghiệp mang lại hiệu quả thực chất.

Lê Minh