Cuộc sống quanh ta

Từ “đáp ứng để được kiểm tra” đến “chủ động kiểm soát rủi ro”

Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC&CNCH cho biết, sau hơn một năm triển khai Luật PCCC&CNCH, chuyển biến quan trọng nhất là trách nhiệm của từng chủ thể đối với an toàn PCCC&CNCH được xác định rõ hơn. PCCC&CNCH không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an; chính quyền, người đứng đầu cơ quan, chủ đầu tư, chủ cơ sở, hộ gia đình và mỗi người dân đều phải chịu trách nhiệm trực tiếp về an toàn trong phạm vi mình quản lý.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, tư duy đang từng bước chuyển từ “đáp ứng để được kiểm tra, nghiệm thu” sang “chủ động kiểm soát rủi ro” trong toàn bộ quá trình đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Điều đó cũng có nghĩa, an toàn PCCC không dừng ở việc hoàn thành hồ sơ hay đưa công trình vào hoạt động, mà phải được duy trì trong suốt quá trình vận hành.

Dù vậy, chuyển biến chưa đồng đều; vẫn còn tình trạng thực hiện hình thức, đối phó hoặc không duy trì đầy đủ điều kiện an toàn sau đầu tư. Từ thay đổi quy định pháp luật đến hình thành ý thức tự giác, trách nhiệm thực chất vì vậy vẫn là quá trình cần tiếp tục thúc đẩy.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết trước những nguy cơ mới từ pin lithium-ion, hệ thống lưu trữ năng lượng, nhà cao tầng, công trình ngầm, bên cạnh các nguy cơ cháy, nổ truyền thống.

Trước tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và các nguồn năng lượng mới, công tác PCCC&CNCH cần chuyển mạnh sang quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu, tăng cường cảnh báo sớm và từng bước làm chủ công nghệ.

Giảm thủ tục, không giảm trách nhiệm

Cùng với việc xác định rõ hơn trách nhiệm của từng chủ thể, Luật PCCC&CNCH số 55/2024/QH15 và Nghị định số 105/2025/NĐ-CP của Chính phủ cũng tạo ra những thay đổi trong phương thức quản lý theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, cắt giảm và đơn giản hóa TTHC. Nhiều thủ tục, thành phần hồ sơ được cắt giảm; việc giải quyết trên môi trường điện tử và phân cấp cho cơ sở được tăng cường, qua đó góp phần giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Tinh thần cải cách được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ, với những thay đổi liên quan đến kiểm tra, nghiệm thu PCCC; đơn giản hóa hồ sơ thẩm định thiết kế; giảm thủ tục đối với phương tiện PCCC&CNCH và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy.

Tiếp đó, Nghị định số 347/2026/NĐ-CP ngày 8/9/2026 của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 15/9/2026) tiếp tục đơn giản hóa TTHC. Đáng chú ý, các quy định về kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC của cơ quan công an được bãi bỏ. Tuy nhiên, việc bãi bỏ thủ tục này không có nghĩa bỏ yêu cầu nghiệm thu hay hạ thấp tiêu chuẩn an toàn.

Cụ thể, chủ đầu tư vẫn phải tổ chức nghiệm thu, chịu trách nhiệm về kết quả và chỉ đưa công trình vào hoạt động khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu PCCC. Sau khi tổ chức nghiệm thu PCCC, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình có trách nhiệm khai báo trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy trước khi đưa công trình vào hoạt động.

Một thay đổi đáng chú ý khác là thủ tục “Cấp giấy phép lưu thông phương tiện PCCC, CNCH” được chuyển sang cơ chế kê khai thông tin điện tử, có hiệu lực cùng thời điểm Luật sửa đổi, bổ sung Luật PCCC&CNCH có hiệu lực (theo khoản 2 Điều 41 Nghị định số 347/2026/NĐ-CP).

Việc bãi bỏ thủ tục cấp giấy phép lưu thông không đồng nghĩa với giảm yêu cầu quản lý. Đây là sự chuyển đổi căn bản về phương thức quản lý: từ quản lý chủ yếu bằng thủ tục hành chính, tiền kiểm sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đánh giá sự phù hợp, cơ sở dữ liệu điện tử và hậu kiểm trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro. Qua đó, vừa giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ chất lượng phương tiện PCCC&CNCH.

Cùng với sự thay đổi phương thức quản lý, trách nhiệm của các chủ thể cũng được đặt ra cao hơn. Khi một số khâu tiền kiểm được giảm, trách nhiệm tự kiểm tra, tự nghiệm thu và duy trì điều kiện an toàn của chủ đầu tư, chủ cơ sở càng phải được đề cao.

Thiếu tướng Dương Đức Hải khẳng định: “Giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm quản lý; tạo thuận lợi cho doanh nghiệp cũng không đối lập với bảo đảm an toàn. Để phương thức quản lý này vận hành hiệu quả, tiêu chuẩn phải minh bạch, hướng dẫn phải rõ ràng và hậu kiểm phải có trọng tâm”.

“Cải cách tốt phải đồng thời giảm chi phí không cần thiết và nâng cao trách nhiệm thực chất”, Thiếu tướng Dương Đức Hải nhấn mạnh. Đó cũng là yêu cầu đặt ra để cải cách thực sự tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản và nâng cao hiệu quả công tác PCCC&CNCH.

Thế Bắc