Kinh tế địa phương

Từ lợi thế số lượng đến áp lực nâng chất

Bức tranh OCOP của Hà Nội hiện có độ phủ rộng, từ nông sản, thực phẩm chế biến đến đồ uống, thảo dược, thủ công mỹ nghệ và sản phẩm làng nghề. Trong tổng số 3.531 sản phẩm, thành phố có 18 sản phẩm 5 sao, 22 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 1.584 sản phẩm 4 sao và 1.907 sản phẩm 3 sao.

Quy mô lớn cũng tạo ra một bài toán quản trị khó hơn. Một danh mục hàng nghìn sản phẩm chỉ thực sự có giá trị khi chất lượng sau công nhận không suy giảm, thông tin truy xuất rõ ràng và chủ thể đủ năng lực đáp ứng đơn hàng ổn định. Nếu OCOP chỉ dừng ở hồ sơ, bao bì mới hoặc một đợt xúc tiến ngắn hạn, ngôi sao sẽ khó chuyển hóa thành doanh thu. Vì vậy, bước chuyển từ phát triển số lượng sang nâng chất lượng là yêu cầu tự thân, không phải một khẩu hiệu mang tính thời điểm.

Năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu đánh giá khoảng 300 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên và lựa chọn ít nhất 20 sản phẩm tiềm năng 5 sao để đề nghị Trung ương xem xét. Mục tiêu này vẫn tạo dư địa cho những sản phẩm mới, nhưng thông điệp điều hành đã rõ hơn: sản phẩm phải được chuẩn hóa theo chuỗi giá trị, có câu chuyện thương hiệu, có thị trường và có khả năng mở rộng. Số lượng chỉ còn ý nghĩa khi đi cùng sức cạnh tranh.

Đánh giá minh bạch, hậu kiểm thực chất

Một thay đổi đáng chú ý là Thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá cho giai đoạn mới. Theo Quyết định 3488/QĐ-UBND, Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP Thành phố giai đoạn 2026 - 2030 hoạt động với trách nhiệm liên ngành và tổ chức ít nhất 02 đợt đánh giá mỗi năm. Cách làm này giúp quy trình có nhịp độ ổn định, đồng thời buộc các cơ quan chuyên môn cùng chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn, sở hữu trí tuệ, môi trường và khả năng thương mại của sản phẩm.

Ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội, cho biết sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản lý, hướng dẫn và hỗ trợ chủ thể tại cơ sở được triển khai đồng bộ. Các sản phẩm 3 sao, 4 sao thuộc thẩm quyền đánh giá, công nhận của thành phố; sản phẩm 5 sao do cấp Trung ương xem xét.

Hậu kiểm cần được coi là phần tiếp nối bắt buộc của đánh giá. Cơ quan quản lý phải theo dõi việc sử dụng nhãn hiệu, nguồn nguyên liệu, chỉ tiêu an toàn, quy cách bao bì và sự ổn định giữa các lô hàng; đồng thời xử lý kịp thời sản phẩm không còn đáp ứng yêu cầu. Về phía chủ thể, công bố chất lượng phải đi cùng quy trình nội bộ, nhật ký sản xuất và cơ chế tiếp nhận phản hồi. Chỉ khi ngôi sao có thể được kiểm chứng trong suốt vòng đời sản phẩm, niềm tin của người mua mới được bảo vệ.

OCOP phải tạo ra năng lực sản xuất lâu dài

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, OCOP có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế nông thôn: khai thác tiềm năng địa phương, nâng thu nhập, thúc đẩy cơ cấu lại nông nghiệp gắn với làng nghề, dịch vụ và du lịch nông thôn.

Nhìn từ thực tiễn, chất lượng OCOP không chỉ nằm trong phòng kiểm nghiệm. Nó bắt đầu từ vùng nguyên liệu, giống, quy trình canh tác hoặc tay nghề; được duy trì qua sơ chế, chế biến, bảo quản; rồi thể hiện ở nhãn hàng, truy xuất nguồn gốc và dịch vụ sau bán. Một khâu yếu có thể làm giảm giá trị của cả chuỗi. Bởi vậy, hỗ trợ hiệu quả nhất không phải làm thay hồ sơ mà là giúp hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất xây dựng năng lực vận hành có thể lặp lại mỗi ngày.

Đối với nhóm thực phẩm, bài toán thường là tiêu chuẩn hóa nguyên liệu, kiểm soát an toàn và kéo dài thời hạn sử dụng mà vẫn giữ đặc trưng. Với sản phẩm thủ công, thách thức nằm ở tính đồng đều, thiết kế phù hợp công năng mới và khả năng tổ chức đơn hàng lớn mà không làm mất dấu ấn thủ công. Mỗi chủ thể vì thế cần một lộ trình riêng, nhưng cùng phải trả lời 03 câu hỏi cốt lõi: chất lượng có ổn định, chi phí có kiểm soát và sản lượng có đáp ứng được cam kết hay không.

Một nguy cơ cần tránh là tâm lý xem xếp hạng như đích đến. OCOP vốn được thiết kế để phát triển sản phẩm dựa trên lợi thế cộng đồng, nhưng trong thực tế, có chủ thể chú trọng thời điểm đánh giá hơn giai đoạn sau công nhận. Khi chứng nhận hết hiệu lực, bao bì thay đổi tùy tiện hoặc chất lượng thiếu ổn định, chính thương hiệu của chủ thể và uy tín chung của chương trình đều bị ảnh hưởng. Việc rà soát, đánh giá lại vì thế phải nghiêm túc như công nhận lần đầu.

Sau hơn một chặng đường mở rộng, OCOP Hà Nội đang bước vào giai đoạn khó hơn nhưng cũng quyết định hơn: biến lợi thế số lượng thành chuẩn chất lượng có thể nhận biết và tin cậy. Khi chất lượng trở thành kỷ luật thường ngày, ngôi sao OCOP mới thực sự là cam kết với thị trường và là động lực bền vững cho nông thôn Thủ đô.

Đỗ Ngọc