Kinh tế số

Ngày 16/9/2026, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ) phối hợp với Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) tổ chức Hội thảo quốc tế giới thiệu Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 về kinh tế tuần hoàn. Một trong những nội dung trọng tâm được các chuyên gia nhấn mạnh là đưa tiêu chuẩn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh để doanh nghiệp có thể đo lường, quản trị và tối ưu nguồn lực.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, cho rằng kinh tế tuần hoàn không chỉ liên quan đến môi trường mà còn gắn trực tiếp với công nghệ, năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông Trần Hậu Ngọc, Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 cung cấp khuôn khổ để đưa kinh tế tuần hoàn từ định hướng sang hành động và đo lường kết quả. Qua đó, doanh nghiệp có thể quản lý dòng vật liệu, thiết lập chuỗi giá trị, xây dựng mô hình chuyển đổi và đánh giá mức độ tuần hoàn.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận này cho phép doanh nghiệp nhìn lại toàn bộ vòng đời của nguồn lực thay vì chỉ xử lý chất thải ở cuối quá trình sản xuất. Việc xác định lượng nguyên liệu sử dụng, lượng tài nguyên được giữ lại, vật liệu có thể tái sử dụng hoặc thu hồi giúp doanh nghiệp nhận diện những khâu đang gây lãng phí và có cơ sở điều chỉnh quy trình sản xuất.

GS. Adrian T H Kuah, chuyên ngành Chiến lược và bền vững, Đại học James Cook tại Australia và Singapore, cho biết ISO 59000 cung cấp khung thống nhất giúp doanh nghiệp chuyển từ các hoạt động tái chế riêng lẻ sang mô hình kinh tế tuần hoàn có hệ thống, có thể đo lường và mở rộng.

Trong bộ tiêu chuẩn này, ISO 59004 đưa ra các nguyên tắc và hướng dẫn triển khai; ISO 59010 hỗ trợ chuyển đổi mô hình kinh doanh và mạng lưới giá trị; ISO 59020 hướng dẫn đo lường hiệu quả tuần hoàn; ISO 59014 tập trung vào tính bền vững và truy xuất vật liệu thứ cấp; ISO 59040 hỗ trợ trao đổi dữ liệu về tính tuần hoàn của sản phẩm.

Đặc biệt, ISO 59020 đưa ra các nhóm chỉ số về tài nguyên đầu vào, đầu ra, năng lượng, nước và kinh tế. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá lượng tài nguyên được giữ lại, lượng nguyên liệu nguyên sinh được thay thế và mức độ giảm tác động môi trường. Từ dữ liệu này, doanh nghiệp có thể chuyển từ việc báo cáo hoạt động sang đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Bên cạnh tiết kiệm và tối ưu nguồn lực, ISO 59000 còn mở ra hướng xây dựng các mô hình kinh doanh mới. ISO 59010 nhấn mạnh mạng lưới giá trị, qua đó thúc đẩy các hoạt động như tái sử dụng, sửa chữa, tái sản xuất, logistics ngược, tái chế và thu hồi vật liệu. Những nguồn lực trước đây được xem là chất thải có thể được đưa trở lại chuỗi giá trị nếu được quản lý và truy xuất phù hợp.

Thực tế tại Việt Nam, Công ty TNHH Môi trường Ngôi Sao Xanh đã ứng dụng ISO 59004, ISO 59010, ISO 59020 và ISO 59014 trong quản lý dòng vật liệu, đo lường tính tuần hoàn và xây dựng lộ trình chuyển đổi. Công ty TNHH Toàn Phát cũng ứng dụng ISO 59000 đối với mô hình tuần hoàn lốp xe hết vòng đời, tập trung vào chuỗi giá trị vòng kín, đo lường tính tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc vật liệu thứ cấp.

Theo các chuyên gia, để ISO 59000 phát huy giá trị, doanh nghiệp cần gắn tiêu chuẩn với quản trị, dữ liệu và hoạt động sản xuất, kinh doanh thay vì chỉ dừng ở chứng nhận hay báo cáo. Khi có phương pháp đo lường thống nhất, doanh nghiệp có thể xác định rõ hơn hiệu quả sử dụng nguyên liệu, năng lượng và vật liệu, từ đó hỗ trợ quyết định đầu tư, cải tiến quy trình và xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả hơn.

Lê Hiền