Đào tạo & Nhân lực
AI, tài sản số và những vấn đề mới đặt ra với Luật học Việt Nam
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số và các mô hình kinh doanh mới đang tạo ra những quan hệ xã hội chưa từng có tiền lệ, đặt Luật học Việt Nam trước yêu cầu nâng cao năng lực dự báo và kiến tạo thể chế.
Ngày 19/9, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Sáu năm 2026 với chủ đề “Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ thành tựu và xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới”. Diễn đàn diễn ra trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm truyền thống của Nhà trường, nhưng trọng tâm thảo luận hướng nhiều hơn tới những vấn đề mới đang đặt ra với khoa học pháp lý.
Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng bước vào kỷ nguyên mới, Luật học đang đứng trước nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, giao dịch xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi nhanh chóng đời sống xã hội.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ phát triển của công nghệ, mà ở việc công nghệ đang tạo ra những dạng quan hệ, giao dịch và phương thức tương tác mới. Trong nhiều trường hợp, khuôn khổ pháp lý hiện hành có thể chưa theo kịp thực tiễn, đặt ra yêu cầu nghiên cứu và nhận diện sớm các vấn đề pháp lý phát sinh.
Theo PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, Luật học vì thế cần nâng cao khả năng dự báo, phát hiện sớm các quan hệ xã hội mới và đề xuất giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Đây không chỉ là câu chuyện hoàn thiện quy định pháp luật, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực nghiên cứu, đào tạo và tư vấn chính sách của giới luật học.
Từ AI, dữ liệu lớn đến tài sản số, ranh giới giữa các lĩnh vực pháp lý truyền thống cũng ngày càng trở nên phức tạp. Các vấn đề về quyền con người, quyền riêng tư, trách nhiệm pháp lý, giao dịch xuyên biên giới, đổi mới sáng tạo, kiểm soát quyền lực và an ninh quốc gia có thể cùng xuất hiện trong những quan hệ mới do công nghệ tạo ra.
Điều này đòi hỏi khoa học pháp lý không chỉ phản ứng sau khi quan hệ xã hội đã hình thành, mà phải có năng lực nhận diện xu hướng để tham gia kiến tạo thể chế. Đây cũng là lý do Diễn đàn đặt vấn đề phát triển Luật học trong mối quan hệ giữa nghiên cứu cơ bản, thực tiễn pháp lý và những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ.
Các phiên thảo luận của Diễn đàn tập trung vào nhiều lĩnh vực từ khoa học pháp lý cơ bản, luật hiến pháp và hành chính, luật tư, luật hình sự và tố tụng hình sự đến luật quốc tế. Bên cạnh đó là các chủ đề về tác động của khoa học và công nghệ, đổi mới đào tạo luật, luật học so sánh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và sự tham gia của Việt Nam vào quá trình xây dựng các chuẩn mực pháp lý quốc tế.
Theo Ban tổ chức, việc đặt các vấn đề công nghệ và những biến chuyển của đời sống xã hội trong cùng một không gian thảo luận giúp mở rộng cách tiếp cận đối với khoa học pháp lý. Thay vì chỉ tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung những quy định hiện có, nghiên cứu luật học cần hướng tới việc phát hiện những khoảng trống pháp lý và những vấn đề có khả năng trở thành thách thức trong tương lai.
Yêu cầu này đồng thời đặt ra bài toán đối với đào tạo luật. Khi công nghệ làm thay đổi cách thức vận hành của nền kinh tế và xã hội, người học luật không chỉ cần nền tảng kiến thức pháp lý mà còn phải có khả năng tiếp cận các vấn đề liên ngành, hiểu tác động của công nghệ và đánh giá những hệ quả pháp lý của các mô hình mới.
Trong bối cảnh đó, việc nhìn lại 50 năm phát triển của Luật học Việt Nam có ý nghĩa như một điểm tựa để xác định chặng đường tiếp theo. Theo PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, những thành tựu của khoa học pháp lý trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế là nền tảng để Luật học tiếp tục đáp ứng các yêu cầu mới.
Đối với Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Diễn đàn cũng là dịp để Nhà trường xác định rõ hơn định hướng phát triển thành trường đại học định hướng nghiên cứu xuất sắc, đạt đẳng cấp quốc tế trong lĩnh vực pháp luật. Trọng tâm được đặt vào chất lượng học thuật, liêm chính khoa học, nghiên cứu có ảnh hưởng, hợp tác quốc tế và khả năng chuyển hóa tri thức thành đóng góp cho thực tiễn.
Từ những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn, câu hỏi lớn đối với Luật học Việt Nam trong giai đoạn mới không chỉ là làm thế nào để pháp luật theo kịp công nghệ, mà còn là làm thế nào để khoa học pháp lý có thể nhận diện và kiến tạo khuôn khổ cho những quan hệ xã hội đang hình thành. Đây là yêu cầu ngày càng rõ trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn, tài sản số và các mô hình kinh doanh mới tiếp tục làm thay đổi đời sống kinh tế - xã hội.