Kinh tế số
Siết chặt chế tài, nâng trách nhiệm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
Tăng sức răn đe đối với hành vi xâm phạm, nâng trách nhiệm của nền tảng số và ứng dụng công nghệ để phát hiện vi phạm từ sớm là những yêu cầu đáng chú ý trong Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030 vừa được điều chỉnh.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 1624/QĐ-TTg ngày 21/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 1068/QĐ-TTg ngày 22/8/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030.
Theo Chiến lược sửa đổi, đến năm 2030, hiệu quả thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ phải được nâng cao rõ rệt, tình trạng xâm phạm quyền giảm đáng kể, đặc biệt trên môi trường số. Việc tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ được xác định là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân và toàn xã hội.
Đáng chú ý, Chiến lược yêu cầu tăng cường chế tài đối với các hành vi xâm phạm quyền và vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ, bảo đảm tính răn đe, nhất là đối với hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.
Các biện pháp bảo vệ quyền cũng được hoàn thiện theo hướng phù hợp với tính chất dân sự của quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy xử lý hành vi xâm phạm bằng biện pháp dân sự, đồng thời nâng cao chất lượng xử lý hành chính. Đây được xem là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hoạt động xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng đa dạng, từ hàng hóa giả mạo, sao chép sản phẩm đến các hành vi vi phạm trên môi trường trực tuyến.
Trên không gian số, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm được đặt ra chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số phải nâng cao trách nhiệm pháp lý trong việc ngăn chặn, loại bỏ và không tiếp tay cho hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Quy định này đặc biệt có ý nghĩa đối với thương mại điện tử, nơi hàng hóa, nội dung và dịch vụ có thể được đưa lên môi trường trực tuyến với tốc độ nhanh, phạm vi tiếp cận lớn. Cùng với việc xử lý chủ thể trực tiếp vi phạm, việc nâng trách nhiệm của các nền tảng được kỳ vọng góp phần hạn chế khả năng hàng hóa, nội dung vi phạm tiếp tục được lưu hành và tiếp cận người tiêu dùng.
Hoạt động kiểm soát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ cũng được tăng cường, nhất là trong thương mại điện tử và hoạt động xuyên biên giới. Chiến lược đồng thời yêu cầu vừa tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu, đầu tư nước ngoài, vừa quản lý chặt chẽ bí mật kinh doanh, dữ liệu chiến lược, công nghệ nguồn, công nghệ lõi và sáng chế thuộc bí mật Nhà nước.
Một hướng mới được nhấn mạnh là ứng dụng công nghệ trong giám sát và phát hiện vi phạm. Theo đó, sẽ nghiên cứu các giải pháp có khả năng giám sát, tự động phát hiện và cảnh báo sớm hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.
Cơ sở dữ liệu chuyên ngành về sở hữu trí tuệ cũng được xây dựng theo hướng kết nối, chia sẻ liên thông, phục vụ công tác giám sát, cảnh báo và xử lý vi phạm thống nhất trên phạm vi cả nước. Dữ liệu sở hữu trí tuệ được số hóa, dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được triển khai toàn diện, tạo thuận lợi cho việc tra cứu, phân tích và khai thác thông tin. Trong khi đó, pháp luật về sở hữu trí tuệ sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện trước những vấn đề mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, công nghệ chuỗi khối, công nghệ sinh học và công nghệ bán dẫn. Các quy định về bảo hộ đối tượng mới và hành vi xâm phạm trên không gian mạng sẽ được nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh phù hợp.