Phát triển bền vững

Từ dòng nhựa thông đến một “món nợ” với rừng

Trong căn bếp, một chai nước rửa chén thường chỉ được nhìn nhận như một sản phẩm tiêu dùng thiết yếu. Với PineCare, phía sau sản phẩm này còn là một câu chuyện khác: nguồn nguyên liệu và trách nhiệm với hệ sinh thái đã cung cấp nguồn nguyên liệu đó.

Doanh nghiệp sử dụng tinh dầu thông làm một trong những nguyên liệu cho dòng sản phẩm chăm sóc nhà cửa. Nguồn nguyên liệu được giới thiệu đến từ các vùng rừng thông tại Bình Liêu (Quảng Ninh) và Lộc Bình (Lạng Sơn), sau đó được đưa về nhà máy tại xã Xuân Dương, Lạng Sơn để tinh chế.

Nhưng khi một doanh nghiệp khai thác giá trị kinh tế từ tài nguyên rừng, câu hỏi đặt ra là trách nhiệm hoàn trả sẽ được thực hiện như thế nào?

Theo bà Hà Thị Nhung, Chủ tịch PineCare, doanh nghiệp lựa chọn trồng lại cây thông gắn với lượng sản phẩm tiêu thụ.

“Chúng tôi sống nhờ cây thông, nên trồng lại cây thông không phải là làm từ thiện. Đó là trả nợ. Nhưng tôi không muốn khách hàng phải tin chúng tôi. Tôi muốn họ kiểm chứng được”, bà Nhung chia sẻ.

Từ cách nhìn đó, việc trồng cây không được đặt như một hoạt động thiện nguyện bên lề hoạt động kinh doanh, mà trở thành một phần trong cách doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài nguyên từ rừng.

Khi “sống xanh” cần nhiều hơn một khẩu hiệu

Thị trường tiêu dùng xanh những năm gần đây chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm, chiến dịch và cam kết liên quan đến môi trường. Tuy nhiên, cùng với đó là yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch.

Một cam kết “trồng cây” chỉ thực sự có ý nghĩa khi có thể trả lời những câu hỏi rất cụ thể: Có bao nhiêu cây được trồng? Trồng ở đâu? Tỷ lệ sống bao nhiêu? Ai chăm sóc? Nếu cây chết thì xử lý thế nào?

PineCare cho biết đang xây dựng mô hình quản lý theo hướng tách biệt giữa số cây được cam kết và số cây thực tế đã xuống giống. Theo đó, cây chỉ được tính vào kết quả khi đã được trồng trên thực địa.

Doanh nghiệp cũng đặt vấn đề theo dõi tỷ lệ sống sau khi trồng. Những cây không sống được sẽ được trồng dặm, thay vì chỉ ghi nhận số lượng cây tại thời điểm ban đầu.

Một điểm khác được doanh nghiệp nhấn mạnh là việc sử dụng tọa độ GPS và hình ảnh thực địa để theo dõi các khu vực trồng. Mục tiêu là tạo ra dữ liệu đủ cụ thể để người tiêu dùng, đối tác hoặc các bên liên quan có thể kiểm tra thay vì chỉ tiếp nhận thông tin qua truyền thông.

Đây cũng là cách PineCare cho rằng có thể hạn chế rủi ro “tẩy xanh” – khi các thông điệp về môi trường được sử dụng như một công cụ marketing nhưng thiếu dữ liệu chứng minh kết quả thực tế.

Từ một sản phẩm đến “Rừng của tôi”

Một điểm đáng chú ý trong mô hình được PineCare xây dựng là đưa người tiêu dùng vào gần hơn với quá trình trồng rừng.

Theo doanh nghiệp, mỗi sản phẩm bán ra được gắn với một mã định danh. Người mua có thể sử dụng mã này để theo dõi thông tin về cây được trồng tương ứng, trong đó có địa điểm, thời gian xuống giống và hình ảnh cập nhật.

Ý tưởng “Rừng của tôi” được xây dựng từ chính cách tiếp cận này. Thay vì cây xanh chỉ tồn tại trong một báo cáo CSR hay ESG của doanh nghiệp, người tiêu dùng có thể nhìn thấy mối liên hệ giữa hành vi mua sắm của mình và một hoạt động diễn ra ngoài thực địa.

Đối với khách hàng doanh nghiệp, mô hình này cũng được kỳ vọng tạo thêm một cách thức để gắn các chương trình quà tặng, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững với hoạt động cụ thể.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của mô hình không nằm ở những con số được tạo ra trên hệ thống, mà ở khả năng biến một cam kết môi trường thành trách nhiệm có thể theo dõi trong thời gian dài.

Bài toán nằm ở tỷ lệ cây sống

Trong câu chuyện trồng rừng, tỷ lệ cây sống luôn là một biến số khó kiểm soát. Hạn hán, sâu bệnh, thời tiết cực đoan hay điều kiện đất đai đều có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của cây non.

Vì vậy, theo bà Hà Thị Nhung, doanh nghiệp phải tính đến cả những tình huống kết quả chưa đạt như kỳ vọng.

“Sẽ có vụ tỷ lệ sống thấp do hạn hán, sâu bệnh hay đơn giản là chúng tôi làm chưa tốt. Khi ấy chúng tôi công bố đúng con số, kèm kế hoạch trồng dặm”, bà nói.

Quan điểm này cho thấy một cách tiếp cận khác với hoạt động truyền thông môi trường: không lấy số cây trồng ban đầu làm thước đo duy nhất, mà quan tâm đến khả năng cây thực sự tồn tại và phát triển trong nhiều năm sau đó.

Đây cũng là bài toán đòi hỏi nguồn lực và sự theo dõi lâu dài từ phía doanh nghiệp. Nếu chỉ tính số cây đã trồng, kết quả có thể được ghi nhận ngay sau một chiến dịch. Nhưng khi tính cả tỷ lệ sống, chăm sóc, trồng dặm và theo dõi tăng trưởng, trách nhiệm của doanh nghiệp sẽ kéo dài trong nhiều năm.

Khi trách nhiệm môi trường đi cùng bài toán kinh doanh

PineCare đặt mục tiêu trong 12 tháng đầu triển khai chương trình đạt khoảng 300.000 cây xanh, phân bổ từ hoạt động bán lẻ và các chương trình quà tặng dành cho doanh nghiệp.

Với quy mô này, hoạt động trồng rừng đã trở thành một phần đáng kể trong cam kết môi trường của doanh nghiệp. Nhưng về lâu dài, câu hỏi quan trọng hơn vẫn là mô hình có thể duy trì đến đâu khi quy mô kinh doanh tăng lên.

Đó là lúc câu chuyện “trả nợ” với thiên nhiên không còn đơn thuần là một thông điệp thương hiệu. Nó trở thành bài toán quản trị: chi phí trồng và chăm sóc cây được tính thế nào, dữ liệu được cập nhật ra sao, ai chịu trách nhiệm khi tỷ lệ sống không đạt kỳ vọng và những cam kết đó có được duy trì khi thị trường thay đổi hay không.

Nếu giải được những câu hỏi này, tiêu dùng xanh sẽ không chỉ dừng ở việc người mua lựa chọn một sản phẩm có câu chuyện môi trường. Nó có thể trở thành một chuỗi trách nhiệm nối từ nguyên liệu, sản xuất, tiêu dùng đến phục hồi tài nguyên.

Một chai nước rửa chén rồi sẽ được sử dụng hết. Nhưng một cây được trồng xuống đất có thể tiếp tục sống nhiều năm sau đó.

Và với PineCare, giá trị của “sống xanh” có lẽ nằm ở chính khoảng thời gian sau khi sản phẩm đã rời khỏi gian bếp – khi doanh nghiệp vẫn còn phải chịu trách nhiệm với lời hứa của mình.

Bởi nếu đã coi thiên nhiên là nguồn vốn để kinh doanh, thì phục hồi thiên nhiên không nên được xem như một món quà. Đó là khoản trách nhiệm phải trả.

Hoàng Dũng