Tiêu điểm

Dự báo đến năm 2030, thị trường xe máy điện Việt Nam có thể đạt khoảng 171.600 xe mỗi năm, tương ứng mức tăng trưởng trung bình 11,4%/năm. Trong bối cảnh giá dầu biến động do căng thẳng địa chính trị toàn cầu, chi phí vận hành xe sử dụng động cơ đốt trong ngày càng tăng, càng củng cố sức hấp dẫn của xe điện đối với người tiêu dùng.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng tích cực là một câu hỏi quan trọng: Liệu Việt Nam đang xây dựng một thị trường xe điện thực sự bền vững, hay chỉ đang mở rộng quy mô dựa trên lợi thế giá rẻ?

Khi giá bán trở thành yếu tố quyết định

Hiện nay, phần lớn sự tăng trưởng của thị trường xe máy điện đến từ các sản phẩm có mức giá dưới 1.000 USD. Điều này giúp mở rộng khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, nhưng đồng thời cũng phản ánh một thực tế rằng cạnh tranh trên thị trường chủ yếu đang xoay quanh yếu tố giá thành.

Trong dài hạn, một thị trường phát triển bền vững cần được thúc đẩy bởi chất lượng sản phẩm, hiệu năng vận hành, độ bền và trải nghiệm người dùng. Đây là những yếu tố giúp doanh nghiệp tạo ra sự khác biệt và nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ cạnh tranh về chi phí.

Cần chuyển từ kích cầu sang phát triển năng lực sản xuất

Trước thực tế đó, nhiều ý kiến cho rằng các chính sách hỗ trợ mua xe hoặc ưu đãi cho người tiêu dùng sẽ giúp thúc đẩy thị trường nhanh hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu xe điện vẫn đang tăng trưởng nhờ các yếu tố kinh tế tự nhiên như giá nhiên liệu và xu hướng đô thị hóa, việc tiếp tục tập trung vào kích cầu có thể không phải là ưu tiên quan trọng nhất.

Thay vào đó, Việt Nam cần quan tâm nhiều hơn đến các yếu tố phía cung, đặc biệt là năng lực sản xuất trong nước đối với những linh kiện có giá trị cao trong chuỗi cung ứng xe điện.

Trong những năm gần đây, lĩnh vực pin đã thu hút đáng kể sự quan tâm của các nhà đầu tư và doanh nghiệp. Tuy nhiên, động cơ điện và bộ điều khiển mới là những mắt xích có thể tạo ra khác biệt lớn về chi phí, chất lượng và năng lực cạnh tranh của ngành trong tương lai.

Hiện nay, phần lớn các linh kiện này vẫn phải nhập khẩu. Khi quy mô thị trường tiếp tục mở rộng, sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài sẽ tạo áp lực ngày càng lớn lên chi phí sản xuất, thời gian giao hàng và khả năng phát triển sản phẩm.

Cơ hội để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị EV

Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư vào sản xuất động cơ điện và bộ điều khiển. Các lợi thế từ Hiệp định RCEP, vị trí trong chuỗi cung ứng khu vực và nền tảng sản xuất hiện có giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các doanh nghiệp đang tìm kiếm địa điểm mở rộng năng lực sản xuất.

Đặc biệt, nhiều nhà cung cấp linh kiện tại Trung Quốc và Ấn Độ đang có nhu cầu mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế. Điều này mở ra cơ hội cho các mô hình liên doanh, chuyển giao công nghệ hoặc lắp ráp trong nước, qua đó giúp Việt Nam nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và từng bước xây dựng năng lực công nghiệp cốt lõi.

Để tận dụng cơ hội này, cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp như ưu đãi thuế, cơ chế chứng nhận thuận lợi hơn hoặc các chương trình khuyến khích đầu tư có trọng tâm đối với các khâu sản xuất chiến lược trong chuỗi giá trị EV.

Hướng tới giai đoạn phát triển tiếp theo

Việt Nam không thiếu nhu cầu thị trường đối với xe điện. Thách thức hiện nay nằm ở việc làm thế nào để chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang tăng trưởng dựa trên năng lực cạnh tranh.

Nếu chỉ tập trung mở rộng quy mô tiêu thụ, Việt Nam có thể tiếp tục đạt được các mục tiêu về số lượng xe điện. Tuy nhiên, nếu đồng thời đầu tư vào các khâu sản xuất có giá trị gia tăng cao như động cơ điện và bộ điều khiển, sẽ có cơ hội xây dựng một ngành công nghiệp xe điện có khả năng cạnh tranh dài hạn trong khu vực.

Và đây chính là thời điểm phù hợp để định hình nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của ngành xe điện Việt Nam.

Akshay Prasad, Giám đốc Arthur D. Little

T.H