Đào tạo & Nhân lực
VAIC 2026: Xây hệ sinh thái AI từ những bài toán của doanh nghiệp
Vietnam AI Innovation Challenge 2026 không chỉ là sân chơi công nghệ mà còn thể hiện cách tiếp cận mới trong phát triển AI tại Việt Nam: kết nối Nhà nước, doanh nghiệp và trường đại học để đào tạo nhân lực, giải quyết bài toán thực tiễn và thúc đẩy thương mại hóa các giải pháp AI.
Vòng chung kết Vietnam AI Innovation Challenge (VAIC) 2026 diễn ra từ ngày 17-19/7 tại Hà Nội đánh dấu bước phát triển mới của các chương trình đổi mới sáng tạo về trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam. Thay vì chỉ dừng ở một cuộc thi công nghệ, chương trình được định hướng trở thành nền tảng kết nối nguồn nhân lực, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu nhằm tạo ra những sản phẩm AI có khả năng ứng dụng vào thực tiễn.
Điểm đáng chú ý của VAIC 2026 là mô hình phát triển theo chuỗi, từ đào tạo chuyên sâu, thi đấu thực chiến đến kết nối thương mại hóa. Theo Ban Tổ chức, cuộc thi thu hút gần 2.500 lượt đăng ký với hơn 300 đội thi trong và ngoài nước tham gia vòng chung kết hackathon kéo dài 48 giờ. Trước khi bước vào vòng thi chính thức, các đội đã trải qua chương trình bootcamp kéo dài nhiều tuần cùng chuỗi hoạt động UniTour tại các trường đại học nhằm trang bị kỹ năng phát triển sản phẩm AI-native.
Nếu nhiều cuộc thi AI trước đây chủ yếu tập trung vào trình diễn công nghệ, VAIC 2026 lại lựa chọn hướng đi khác khi các đề bài đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Tám nhóm chủ đề trải rộng từ tài chính - ngân hàng, y tế, giáo dục, nông nghiệp, dịch vụ công đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, phòng chống thiên tai. Đáng chú ý, Ngân hàng SHB mang đến các bài toán về ứng dụng AI trong tài chính - ngân hàng; Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) đưa ra các bài toán tối ưu quy hoạch khu công nghiệp, xây dựng Digital Twin cho hệ thống năng lượng và điều khiển thông minh trạm xử lý nước thải; trong khi Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đề xuất bài toán tối ưu cắt, ghép chặng và xây dựng cơ chế giá vé linh hoạt bằng AI. Sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp giúp các đội thi phát triển giải pháp gắn với nhu cầu thị trường, thay vì chỉ dừng ở ý tưởng công nghệ.
Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng mới trong chuyển đổi số của doanh nghiệp Việt Nam. Thay vì đặt câu hỏi AI có thể làm được gì, các doanh nghiệp đang hướng tới việc ứng dụng AI để giải quyết những bài toán cụ thể về năng suất, chi phí, quản trị và trải nghiệm khách hàng.
Theo ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc SHB, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng. Theo ông, AI hiện không còn là câu chuyện "có thể làm được gì" mà là làm thế nào để ứng dụng nhanh hơn, an toàn hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn. Vì vậy, Vietnam AI Innovation Challenge có ý nghĩa như một cầu nối chuyển dữ liệu thành tri thức, ý tưởng thành sản phẩm và năng lực sáng tạo thành giá trị cho xã hội.
Đại diện SHB cũng cho biết ngân hàng xác định dữ liệu và AI là một trong những ưu tiên trong chiến lược chuyển đổi công nghệ theo định hướng "Data + AI FIRST". Thông qua việc đồng hành cùng chương trình, SHB mong muốn không chỉ là đơn vị ứng dụng AI mà còn đóng vai trò "đặt hàng", đối tác phát triển và môi trường thử nghiệm các giải pháp mới trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, hiện thực hóa tinh thần "AI for Everyone", góp phần đưa các sáng kiến công nghệ đến gần hơn với doanh nghiệp và người dân.
Ở góc độ phát triển hệ sinh thái, VAIC 2026 còn cho thấy sự tham gia ngày càng sâu của các cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Hội đồng giám khảo, cố vấn quy tụ nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế, trong khi các đội thi có cơ hội tiếp cận những chương trình nghiên cứu, mạng lưới chuyên gia và lộ trình phát triển sau cuộc thi.
Đáng chú ý, trong khuôn khổ sự kiện, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cũng phối hợp cùng UNESCO và các đối tác phát động Olympic Trí tuệ nhân tạo Quốc tế (IAIO) 2027. Việc lần đầu tiên Việt Nam đăng cai một kỳ thi Olympic quốc tế chuyên sâu về AI được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ AI toàn cầu, đồng thời tạo thêm động lực phát hiện và bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong bối cảnh AI đang trở thành công nghệ chiến lược của nhiều quốc gia, giá trị của những chương trình như VAIC không chỉ được đo bằng số lượng đội thi hay quy mô giải thưởng, mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra các sản phẩm có thể đi vào cuộc sống và giải quyết những bài toán của doanh nghiệp. Đây cũng là tiền đề để hình thành một hệ sinh thái AI bền vững, nơi Nhà nước, doanh nghiệp, viện trường và cộng đồng công nghệ cùng tham gia kiến tạo năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế Việt Nam.