Sức khỏe

AI được sử dụng nhưng không thay thế sự thật

Bên cạnh mục tiêu lan tỏa những câu chuyện truyền cảm hứng về y tế dự phòng, Cuộc thi sản phẩm phát thanh, truyền hình về gương sáng trong công tác phòng bệnh năm 2026 còn gây chú ý khi lần đầu tiên đưa ra quy định cụ thể về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tác. Chương trình được Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (T5G) - Bộ Y tế phát động ngày 16/7 với thông điệp "Chung tay phòng bệnh - Vững mạnh cộng đồng".

Theo Ban Tổ chức, tác giả được phép sử dụng AI ở các khâu kỹ thuật như xử lý âm thanh, khử tiếng ồn, tạo phụ đề tự động hoặc thiết kế đồ họa minh họa. Trường hợp AI được sử dụng để hỗ trợ xây dựng ý tưởng hoặc viết kịch bản, tác giả phải khai báo rõ trong hồ sơ dự thi.

Trong khi đó, việc sử dụng AI tạo sinh (Deepfake) để dựng lên những sự kiện, bối cảnh y tế không có thật hoặc sử dụng công nghệ giả giọng nhằm mạo danh nhân vật, làm sai lệch nội dung tác phẩm bị nghiêm cấm tuyệt đối nhằm bảo đảm tính trung thực và đạo đức nghề nghiệp.

Việc ban hành quy định riêng về AI được xem là điểm mới của cuộc thi năm nay, phản ánh xu hướng ứng dụng công nghệ trong sản xuất nội dung nhưng vẫn đặt tính xác thực lên hàng đầu. Đây cũng là cách Ban Tổ chức tạo hành lang rõ ràng để khuyến khích đổi mới sáng tạo mà không làm suy giảm giá trị của những câu chuyện "người thật, việc thật".

Lan tỏa giá trị của y tế dự phòng

Cuộc thi được tổ chức trong bối cảnh ngành y tế đang đẩy mạnh chuyển đổi từ tư duy "chữa bệnh" sang "chủ động phòng bệnh" theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Phòng bệnh năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Truyền thông được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối đưa các chính sách y tế dự phòng đến gần hơn với người dân, góp phần thay đổi nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe.

Phát biểu tại lễ phát động, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho rằng thành công lớn nhất của công tác phòng bệnh thường là những điều khó nhìn thấy: những dịch bệnh không xảy ra, những ca tử vong được ngăn chặn, những gia đình không phải chịu mất mát và nhiều người dân có thể sống khỏe mạnh ngay trong cộng đồng.

Theo Thứ trưởng, chính vì sự thầm lặng ấy, truyền thông càng có vai trò quan trọng trong việc kể lại những câu chuyện đẹp, giúp xã hội hiểu hơn, trân trọng hơn những đóng góp của lực lượng y tế dự phòng, từ đó tạo sự đồng hành rộng rãi của cộng đồng đối với công tác bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Cuộc thi dành cho mọi công dân Việt Nam, người nước ngoài đang sinh sống tại Việt Nam, cán bộ trong và ngoài ngành y tế; đồng thời khuyến khích sự tham gia của các nhà sáng tạo nội dung số và sinh viên. Các tác phẩm tập trung phản ánh những mô hình phòng bệnh hiệu quả, xây dựng lối sống lành mạnh, tôn vinh đội ngũ y tế cơ sở, y tế dự phòng và các sáng kiến giúp người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và nhóm yếu thế tiếp cận tốt hơn với dịch vụ phòng bệnh.

Theo kế hoạch, Ban Tổ chức sẽ tiếp nhận tác phẩm từ ngày 16/7 đến hết ngày 15/9/2026. Các sản phẩm dự thi phải được đăng tải trên các nền tảng số hoặc mạng xã hội trong khoảng thời gian từ ngày 1/1 đến ngày 15/9/2026. Tổng giá trị giải thưởng của cuộc thi hơn 300 triệu đồng.

Không chỉ là sân chơi dành cho những người làm báo chí, truyền thông và các nhà sáng tạo nội dung, cuộc thi còn được kỳ vọng xây dựng nguồn tư liệu chất lượng phục vụ lâu dài cho công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe. Việc đưa quy định về AI vào quy chế ngay từ đầu cũng cho thấy ngành y tế đang chủ động thích ứng với xu hướng công nghệ mới, đồng thời khẳng định nguyên tắc xuyên suốt: công nghệ có thể hỗ trợ sáng tạo, nhưng không thể thay thế sự thật.

Lê Minh