Kinh tế số

Từ "phòng thí nghiệm" đến "bệ thử" cho doanh nghiệp

Đổi mới công nghệ đang trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp sản xuất trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Tuy nhiên, với phần lớn doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, rào cản lớn nhất không phải là thiếu công nghệ mà là thiếu điều kiện để thử nghiệm, đánh giá hiệu quả trước khi quyết định đầu tư.

Chính vì vậy, việc Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cùng Tập đoàn Becamex và Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu Singapore (A*STAR) thúc đẩy thành lập Trung tâm Nghiên cứu Sản xuất Tiên tiến Việt Nam (VAMRC) được đánh giá là bước đi mang tính chiến lược trong xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ doanh nghiệp.

Tại buổi làm việc ngày 15/7, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân đề nghị các bên tập trung hoàn thiện đề án thành lập trung tâm, làm rõ chức năng, mô hình vận hành, cơ chế tài chính và phương thức huy động doanh nghiệp tham gia. Theo Bộ trưởng, hoạt động của trung tâm phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của sản xuất, tạo ra các kết quả có thể thử nghiệm, chuyển giao và ứng dụng ngay tại nhà máy.

Theo định hướng, VAMRC sẽ là nền tảng kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ. Khác với mô hình nghiên cứu truyền thống, trung tâm sẽ tiếp nhận các bài toán từ doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, thử nghiệm và kiểm chứng công nghệ trước khi đưa vào dây chuyền sản xuất.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không còn phải tự mình "đánh cược" với những khoản đầu tư lớn cho công nghệ mới, mà có thể kiểm chứng hiệu quả ngay trên hạ tầng nghiên cứu dùng chung trước khi triển khai rộng rãi.

Các lĩnh vực ưu tiên của VAMRC dự kiến gồm tự động hóa, robot, trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, chuyển đổi số nhà máy, sản xuất xanh và các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Hình thành hạ tầng đổi mới sáng tạo cho ngành sản xuất

Một trong những điểm đáng chú ý của VAMRC là định hướng xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu dùng chung. Đây sẽ là nơi doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhỏ và vừa, các trường đại học, viện nghiên cứu cùng khai thác để nghiên cứu, chế tạo mẫu, thử nghiệm công nghệ và phát triển sản phẩm mới.

Đối với các nhà máy đang hoạt động, trung tâm có thể hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá giải pháp công nghệ nhằm nâng cấp thiết bị, tối ưu quy trình, cải thiện năng suất mà không phải thay mới toàn bộ dây chuyền. Đây được xem là giải pháp phù hợp với thực trạng của nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi nhu cầu đổi mới công nghệ ngày càng lớn nhưng nguồn lực đầu tư còn hạn chế.

Kinh nghiệm từ Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Sản xuất Tiên tiến (ARTC) của A*STAR cho thấy, để mô hình này vận hành hiệu quả, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu thông qua việc đóng góp kinh phí, nhân lực và các bài toán sản xuất cụ thể. Chính sự đồng hành của doanh nghiệp sẽ giúp hoạt động nghiên cứu bám sát nhu cầu thị trường, tăng khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo nguồn thu bền vững cho trung tâm.

Kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định Bộ KH&CN sẽ đồng hành cùng Becamex và A*STAR trong quá trình đầu tư, xây dựng VAMRC tại Việt Nam. Bộ sẽ xem xét hỗ trợ trung tâm theo mô hình cơ sở nghiên cứu dùng chung quy mô quốc gia với nguồn lực Nhà nước, đồng thời nghiên cứu các chương trình đào tạo kỹ sư và chuyên gia phục vụ hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.

Bộ trưởng cũng đề nghị Becamex phối hợp với A*STAR sớm hoàn thiện đề án, xác định rõ mục tiêu, lĩnh vực ưu tiên, mô hình quản trị, nhu cầu đầu tư, cơ chế tài chính và vai trò của từng bên để làm cơ sở triển khai trong thời gian tới.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao và nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ, VAMRC được kỳ vọng không chỉ là một trung tâm nghiên cứu mới mà còn là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Mô hình này sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản xuất, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ tiên tiến với chi phí thấp hơn, tăng tốc chuyển đổi số và nâng cao sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Lê Hiền