Doanh nhân -Doanh nghiệp

Cột mốc 1.000 tỷ USD và "gáo nước lạnh" từ SpaceX

Để chuẩn bị cho lộ trình lên sàn vốn được kỳ vọng diễn ra vào quý 3 hoặc quý 4 năm nay, ban lãnh đạo OpenAI đã thuê các ngân hàng đầu tư và luật sư hàng đầu. Tại các cuộc bàn thảo nội bộ, CEO Sam Altman liên tục gây áp lực buộc các đơn vị cố vấn phải tìm giải pháp đẩy mức định giá vốn hóa của công ty chạm mốc 1.000 tỷ USD, một bước nhảy vọt so với con số 730 tỷ USD ở vòng gọi vốn tư nhân gần nhất.

Trước thế khó này, giới cố vấn tài chính chỉ ra hai lối đi cho OpenAI: hoặc hạ định giá mục tiêu để IPO nhanh chóng, hoặc lùi thời hạn sang năm 2027 để tích lũy đủ các chỉ số tài chính nhằm hiện thực hóa con số nghìn tỷ. Sam Altman chọn cách lùi thời gian. Việc hạ định giá vào lúc này đồng nghĩa với lời thừa nhận ngầm rằng OpenAI đang hụt hơi trước đối thủ truyền kiếp Anthropic – doanh nghiệp vừa gọi vốn thành công 65 tỷ USD với mức định giá tư nhân đã vọt lên 965 tỷ USD.

Tuy nhiên, áp lực của OpenAI phần lớn đến từ sự dịch chuyển dòng tiền trên thị trường đại chúng. Giới đầu tư toàn cầu bắt đầu giật mình khi chứng kiến bài học từ SpaceX – một người tiên phong khác thực hiện đợt phát hành khổng lồ trị giá 85 tỷ USD với định giá 1,77 nghìn tỷ USD, nhưng ngay sau đó giá cổ phiếu lao dốc liên tục từ mức đỉnh 202 USD xuống còn 153 USD.

Sự rung lắc mạnh của nhóm cổ phiếu công nghệ lớn (Big Tech) trong những tuần qua làm dấy lên những hoài nghi mang tính bản chất về khả năng hiện thực hóa các cam kết lợi nhuận từ AI. Ngay sau khi thông tin hoãn IPO rò rỉ, tỷ lệ đặt cược cửa OpenAI lên sàn trong năm 2026 trên nền tảng dự đoán Polymarket lập tức sụt sụt từ mức trên 50% xuống dưới 30%.

Bong bóng thử nghiệm xẹp hơi và áp lực từ hàng giá rẻ Trung Quốc

Nguyên nhân sâu xa khiến các ông lớn AI chùn bước nằm ở sự thay đổi căn bản trong hành vi chi tiêu của khối khách hàng doanh nghiệp. Thị trường vừa đi qua cơn sốt mang tên "tokenmaxxing" – thuật ngữ mô tả việc các doanh nghiệp sẵn sàng chi những khoản tiền khổng lồ một cách mù quáng để thử nghiệm các mô hình AI đại lý (agentic AI).

Làn sóng này từng giúp Anthropic tự tin công bố doanh thu định kỳ năm (ARR) chạm mốc 47 tỷ USD. Thế nhưng, khi mùa rà soát ngân sách đến, nhìn vào hóa đơn vận hành đắt đỏ của các mô hình đóng như Claude hay GPT, làn sóng cắt giảm chi phí diễn ra ngay lập tức.

Sự suy giảm chi tiêu cho AI đại lý tại Mỹ vô tình mở toang cánh cửa cho các mô hình mã nguồn mở từ Trung Quốc trỗi dậy. Hiện nay, các mô hình biên của Trung Quốc đã cung cấp được mức hiệu năng tương đương 95% so với các đối thủ Mỹ, nhưng chi phí vận hành chỉ bằng một phần mười. Sự chênh lệch quá lớn về mặt kinh tế này đang thúc đẩy các giám đốc công nghệ (CTO) dịch chuyển dòng vốn ra khỏi hệ sinh thái đóng của OpenAI nhằm tối ưu hóa chi phí dòng tiền.

Mặc dù OpenAI tuyên bố đạt mức doanh thu ấn tượng 2 tỷ USD mỗi tháng, cấu trúc chi phí nội tại của doanh nghiệp lại đang phình to ở mức báo động. Bất chấp các thông điệp trấn an từ Giám đốc Tài chính (CFO) Sarah Friar rằng công ty chưa vội vãn cảnh sàn để tập trung củng cố nền tảng tài chính, OpenAI vẫn đang rơi vào tình trạng vung tay quá trán.

Dòng tiền của công ty liên tục bị hút cạn vào việc xây dựng trung tâm dữ liệu, mua sắm năng lượng tính toán, và cuộc đua giành giật kỹ sư tài năng từ Meta hay Google với các mức đãi ngộ vượt khung.

Trong khi chi phí vận hành tăng theo cấp số nhân, động lực tăng trưởng cốt lõi của công ty lại có dấu hiệu chạm trần vĩ mô. Lượt tải xuống ứng dụng ChatGPT dành cho người tiêu dùng cá nhân đã mất đà bứt phá, duy trì quanh mức 900 triệu người dùng hằng tháng và chưa thể xuyên thủng mốc 1 tỷ như kỳ vọng của các định chế tài chính.

Để bù đắp dòng tiền, OpenAI buộc phải tính đến những phương án vốn từng bị từ chối: thử nghiệm hiển thị quảng cáo bên trong cấu trúc ChatGPT, đồng thời bắt tay hợp tác thương mại điện tử với Shopify và Stripe để người dùng mua sắm trực tiếp qua chatbot.

Quyết định trì hoãn IPO đến năm 2027 của OpenAI là minh chứng cho thấy kỷ nguyên tăng trưởng bằng "sự kỳ vọng" của AI đang khép lại, nhường chỗ cho giai đoạn toán định thực tế. Khi cả rào cản kỹ thuật, áp lực chi phí lẫn gọng kìm pháp lý cùng xuất hiện, ngay cả những gã khổng lồ tiên phong cũng buộc phải giảm tốc.

Đối với Phố Wall, đây là một khoảng lặng cần thiết để định giá lại các tài sản công nghệ, tránh rơi vào một cuộc khủng hoảng bong bóng dot-com thứ hai. Còn đối với OpenAI, ba năm tới sẽ là cuộc thử lửa thực sự để chứng minh liệu họ có thể tự chủ tài chính mà không cần đến dòng vốn mồi từ thị trường đại chúng.

Trần Phương