Kinh tế số

Tại Hội thảo khoa học “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam”, TS Nguyễn Hoàng Dương, Phó Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã chia sẻ nhiều nhận định về xu hướng phát triển công nghệ lượng tử trên thế giới, đồng thời đề xuất những định hướng quan trọng cho Việt Nam trong giai đoạn tới.

Trình bày tham luận “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới - Tầm nhìn và kinh nghiệm quốc tế”, TS Nguyễn Hoàng Dương cho biết công nghệ lượng tử đang dần trở thành một trong những công nghệ nền tảng có khả năng định hình tương lai phát triển của các quốc gia. Không chỉ là vấn đề khoa học - công nghệ, lĩnh vực này còn gắn trực tiếp với chủ quyền số, an ninh quốc gia, năng lực cạnh tranh và sức mạnh quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.

Theo TS Nguyễn Hoàng Dương, công nghệ lượng tử là công nghệ khai thác các trạng thái và hiện tượng đặc biệt của vật chất và ánh sáng ở cấp độ nguyên tử nhằm thu thập, xử lý và truyền tải thông tin với độ chính xác tối đa mà tự nhiên cho phép. Hiện nay, công nghệ lượng tử được phát triển dựa trên ba trụ cột chính gồm tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử.

Trong đó, tính toán lượng tử được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong việc giải quyết những bài toán phức tạp vượt quá khả năng xử lý của máy tính hiện nay. Truyền thông lượng tử mở ra triển vọng bảo mật thông tin ở mức rất cao, trong khi cảm biến lượng tử có thể nâng cao đáng kể độ chính xác trong các hoạt động đo lường, giám sát và định vị.

TS Nguyễn Hoàng Dương cho biết cuộc đua công nghệ lượng tử đang diễn ra ngày càng quyết liệt. Nhiều quốc gia đã coi đây là lĩnh vực đầu tư chiến lược. Trung Quốc hiện dẫn đầu về quy mô đầu tư công với khoảng 15,3 tỷ USD, tiếp theo là Nhật Bản với 9,2 tỷ USD, Mỹ khoảng 6 tỷ USD và Đức khoảng 5,2 tỷ USD. Bên cạnh nguồn lực tài chính lớn, các quốc gia cũng đồng thời xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, hoàn thiện hành lang pháp lý và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ lĩnh vực lượng tử.

Một xu hướng nổi bật khác là sự phát triển nhanh chóng của hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ lượng tử. Theo các số liệu được trình bày tại hội thảo, số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực này tăng mạnh từ giai đoạn 2021-2022, trong đó các startup về tính toán lượng tử chiếm tỷ trọng áp đảo. Điều này cho thấy công nghệ lượng tử đang từng bước chuyển từ nghiên cứu sang ứng dụng và thương mại hóa.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức ngày càng lớn về an ninh mạng và chủ quyền số. TS Nguyễn Hoàng Dương đặc biệt lưu ý tới nguy cơ từ chiến lược “Harvest now, decrypt later”, khi các dữ liệu được mã hóa hiện nay có thể bị thu thập để chờ giải mã trong tương lai bằng máy tính lượng tử.

Ông cũng nhắc tới khái niệm “Q-day” - thời điểm máy tính lượng tử đạt đủ năng lực để phá vỡ các hệ mã khóa công khai đang được sử dụng rộng rãi hiện nay. Theo ông, việc chuyển đổi sang các hệ thống mật mã hậu lượng tử là quá trình kéo dài nhiều năm và cần được chuẩn bị từ sớm.

Từ kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nga, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc, TS Nguyễn Hoàng Dương cho rằng Việt Nam cần xây dựng cơ chế điều phối tổng thể về phát triển công nghệ lượng tử; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu, liên ngành; đồng thời đầu tư các phòng thí nghiệm trọng điểm và hạ tầng nghiên cứu dùng chung.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần chủ động tận dụng các cơ hội hợp tác quốc tế, từng bước tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời lựa chọn những hướng đi phù hợp với điều kiện và lợi thế của đất nước. Theo TS Nguyễn Hoàng Dương, tiếp cận thận trọng nhưng chủ động sẽ là chìa khóa để Việt Nam nắm bắt cơ hội từ cuộc cách mạng công nghệ lượng tử đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu.

Lê Minh