Giao thương

Từng được xem là một trong những lợi thế nổi bật của Việt Nam trong thu hút đầu tư và phát triển sản xuất, chi phí lao động cạnh tranh đã góp phần đưa nhiều ngành công nghiệp như dệt may, da giày, điện tử hay chế biến thực phẩm tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế thế giới đang thay đổi nhanh chóng, kéo theo sự thay đổi trong tiêu chí lựa chọn đối tác của các tập đoàn đa quốc gia.

Tại hội thảo “Cơ hội và giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất quốc tế ESG và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu” diễn ra trong khuôn khổ Vimexpo 2026 và Vietnam Autoexpo 2026, ông Aru David, Giám đốc Khu vực ASSIST Vietnam, cho rằng ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp duy trì sự hiện diện trong các chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Aru David, câu hỏi đặt ra hiện nay không còn là ESG có ảnh hưởng đến ngành sản xuất hay không, mà là doanh nghiệp có sẵn sàng thích nghi để cạnh tranh trong nền kinh tế mới hay không. Trong khi trước đây các nhà mua hàng chủ yếu quan tâm đến giá thành và năng lực sản xuất, hiện nay họ ngày càng chú trọng đến lượng phát thải carbon, trách nhiệm xã hội, điều kiện lao động và mức độ minh bạch trong quản trị doanh nghiệp.

Xu hướng này được thúc đẩy bởi hàng loạt quy định mới từ các thị trường xuất khẩu lớn. Liên minh châu Âu đang triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Chỉ thị báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) và nhiều quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc, chống phá rừng hay trách nhiệm chuỗi cung ứng. Tại Hoa Kỳ, các yêu cầu về lao động cưỡng bức và minh bạch nguồn cung cũng ngày càng được siết chặt.

Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cần tạo ra sản phẩm chất lượng với chi phí hợp lý mà còn phải chứng minh toàn bộ quá trình sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Một doanh nghiệp có giá thành cạnh tranh nhưng không đáp ứng yêu cầu về môi trường hoặc không thể cung cấp dữ liệu minh bạch hoàn toàn có thể bị loại khỏi danh sách nhà cung ứng.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Thách thức đến từ chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ tiết kiệm năng lượng, hệ thống quản trị dữ liệu hay các giải pháp giảm phát thải. Bên cạnh đó là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có kiến thức chuyên môn về ESG, đo lường phát thải carbon và xây dựng báo cáo bền vững.

Tuy nhiên, việc đáp ứng các tiêu chuẩn ESG cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Doanh nghiệp có thể nâng cao uy tín với khách hàng quốc tế, tiếp cận các nguồn vốn xanh, gia tăng khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng có giá trị cao và giảm thiểu rủi ro từ các hàng rào thương mại trong tương lai.

Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, nhiều chương trình đang được triển khai nhằm nâng cao năng lực cho doanh nghiệp. Trong đó, dự án ICEP đặt mục tiêu đào tạo ESG cho hơn 750 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu cho 90 doanh nghiệp trong các lĩnh vực thực phẩm, dệt may và bao bì; đồng thời xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ tuân thủ ESG trên phạm vi rộng.

Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc đánh giá hiện trạng, xác định các khoảng trống trong hoạt động môi trường, xã hội và quản trị; sau đó xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với quy mô và nguồn lực. Cam kết từ ban lãnh đạo, số hóa dữ liệu và hợp tác với các tổ chức hỗ trợ sẽ là những yếu tố quan trọng giúp quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả.

Trong bối cảnh mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đang trở thành định hướng chung của nền kinh tế toàn cầu, ESG không còn là một xu hướng nhất thời. Khi “tấm bùa hộ mệnh” mang tên giá rẻ dần mất đi hiệu lực, năng lực quản trị minh bạch, trách nhiệm xã hội và sản xuất xanh sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi, mở ra cánh cửa để hàng hóa Việt Nam tiến sâu hơn và bền vững hơn trong các chuỗi giá trị toàn cầu.

Lê Long