Tiêu điểm

Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến mang tầm chiến lược của Chính phủ Việt Nam, được công bố lần đầu tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 ở Jakarta (Indonesia) vào tháng 9/2023.

Từ một ý tưởng đột phá nhằm tạo không gian đối thoại mở, Việt Nam đã kiên trì hiện thực hóa và biến diễn đàn thành một "điểm hẹn ý tưởng khu vực" qua các kỳ tổ chức thành công liên tiếp.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (ASEAN Future Forum - AFF), diễn ra tại Hà Nội trong hai ngày 9-10/6 với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”

Từ sáng kiến của Việt Nam đến diễn đàn của khu vực

Sau hai kỳ tổ chức vào năm 2024 và 2025, diễn đàn đã từng bước khẳng định vị thế là một “vườn ươm ý tưởng” của ASEAN. Nhiều sáng kiến, khuyến nghị chính sách được thảo luận tại diễn đàn đã được phản ánh trong các văn kiện và chương trình nghị sự của các Hội nghị Cấp cao ASEAN cùng năm.

Việc AFF 2026 được tổ chức đúng thời điểm ASEAN bắt đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 càng làm nổi bật ý nghĩa chiến lược của diễn đàn. Đây không chỉ là nơi đánh giá những thách thức hiện hữu mà còn là không gian để định hình những ưu tiên phát triển của khu vực trong hai thập niên tới.

Đồng thời, AFF 2026 cũng là sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao lớn đầu tiên do Việt Nam chủ trì sau Đại hội Đảng lần thứ XIV, bầu cử Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp, thể hiện vai trò chủ động, tích cực của Việt Nam trong việc tham gia định hình các chương trình nghị sự khu vực.

Năm 2026 mang nhiều ý nghĩa đặc biệt đối với ASEAN. Đây là năm kỷ niệm 50 năm ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) – văn kiện nền tảng góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực suốt nửa thế kỷ qua.

Quan trọng hơn, đây là năm đầu tiên ASEAN bắt tay triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, chiến lược phát triển dài hạn nhằm đưa ASEAN trở thành một cộng đồng đoàn kết, tự cường, sáng tạo và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, hành trình đó diễn ra trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột địa chính trị, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các quốc gia trong khu vực.

Trong bài phát biểu tại Ban Thư ký ASEAN vào tháng 3/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Chính trong những thách thức, khó khăn luôn chứa đựng hoặc xuất hiện cơ hội. Khó khăn thúc đẩy các quốc gia xích lại gần nhau, đối phó với những thách thức chung. Đồng thời, khó khăn cũng mở ra những cơ hội hiếm có cho ASEAN vươn lên bứt phá và khẳng định vị thế mới, trên cơ sở nguyên tắc, giá trị chung và những thành tựu sau gần 60 năm phát triển".

Thông điệp này phản ánh tư duy phát triển đang ngày càng được chia sẻ rộng rãi trong khu vực: ASEAN không chỉ cần thích ứng với thay đổi mà còn phải chủ động kiến tạo tương lai của chính mình.

Kiến tạo một ASEAN tự cường, lấy người dân làm trung tâm

Chủ đề của AFF 2026 được đánh giá là phản ánh đầy đủ những ưu tiên cốt lõi của ASEAN trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển; thịnh vượng là mục tiêu chung của mọi quốc gia thành viên; còn việc đặt người dân ở vị trí trung tâm chính là tinh thần xuyên suốt của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Điểm đáng chú ý là diễn đàn năm nay không chỉ tập trung vào các cuộc thảo luận giữa các Chính phủ. Thay vào đó, AFF 2026 được thiết kế như một không gian đối thoại đa tầng nấc với sự tham gia của doanh nghiệp, học giả, giới trẻ, các tổ chức xã hội, lãnh đạo địa phương và các chính đảng.

Lần đầu tiên, diễn đàn tổ chức phiên đối thoại dành riêng cho hợp tác giữa 11 chính đảng ở Đông Nam Á cũng như Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN. Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức ngày càng rõ ràng rằng tương lai của ASEAN không thể chỉ được định hình bởi các Chính phủ, mà cần có sự tham gia của toàn xã hội.

Người dân vừa là chủ thể tham gia, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp của mọi chính sách hợp tác khu vực. Chính vì vậy, một ASEAN lấy người dân làm trung tâm không chỉ là khẩu hiệu mà đang dần trở thành yêu cầu thực tiễn đối với quá trình hội nhập.

Một trong những thông điệp nổi bật của AFF 2026 là xây dựng năng lực tự cường cho ASEAN trong bối cảnh thế giới phân mảnh và bất định.

Khác với tư duy tự cường theo hướng khép kín, ASEAN lựa chọn con đường tăng cường liên kết và hợp tác sâu rộng hơn. Điều này thể hiện rõ qua các chủ đề thảo luận tại diễn đàn như tăng cường khả năng chống chịu của khu vực, ngăn ngừa xung đột, bảo đảm an ninh năng lượng, quản trị trí tuệ nhân tạo, phát triển các tiểu vùng và thúc đẩy kết nối.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, một ASEAN tự cường là một ASEAN biết biến kết nối thành nguồn lực của chính mình. Đó không chỉ là kết nối về hạ tầng, thương mại hay đầu tư, mà còn là kết nối về tri thức, công nghệ, nguồn nhân lực và niềm tin chiến lược giữa các quốc gia thành viên.

Chủ đề của AFF 2026 cũng đồng điệu với chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines là “Cùng chèo lái tương lai chung”, cho thấy sự thống nhất ngày càng lớn trong nhận thức của các nước thành viên về nhu cầu xây dựng một ASEAN chủ động, đoàn kết và có khả năng dẫn dắt các tiến trình hợp tác khu vực.

Đáng chú ý, sự tham dự của lãnh đạo cấp cao nhiều nước, trong đó có Thủ tướng Lào, Campuchia, Thái Lan và Timor-Leste, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của khu vực đối với AFF. Quan trọng hơn, diễn đàn phản ánh nỗ lực chung nhằm củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong một cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh chóng.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh, vai trò trung tâm của ASEAN không tự nhiên mà có và cũng không tự duy trì. ASEAN chỉ có thể giữ được vị thế đó thông qua đoàn kết, tự chủ chiến lược và năng lực kiến tạo các chương trình nghị sự chung.

Gần 60 năm sau ngày thành lập, ASEAN đang đứng trước cơ hội định hình một chương phát triển mới. Trong hành trình đó, những sáng kiến đối thoại như Diễn đàn Tương lai ASEAN không chỉ giúp khu vực nhận diện thách thức, mà còn góp phần xây dựng các ý tưởng, giải pháp và đồng thuận cần thiết để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Cẩm Anh