Phát triển bền vững
Cơ giới hóa và chuyển đổi số mở hướng giảm phát thải trong sản xuất lúa
Trong bối cảnh ngành lúa gạo đang chuyển dịch theo hướng chất lượng cao và phát thải thấp, việc ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa và công nghệ số được xem là giải pháp quan trọng để tối ưu chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao khả năng tham gia thị trường tín chỉ carbon.
Tại hội thảo chuyên đề “Giải pháp công nghệ và mô hình triển khai: Nông nghiệp xanh - ESG - MRV - Net Zero và AI trong nông nghiệp” do Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội phối hợp với Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam tổ chức, TS. Lê Quý Kha, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam, đã chia sẻ giải pháp kết hợp cơ giới hóa, tự động hóa và số hóa dữ liệu sản xuất nhằm hỗ trợ phát triển mô hình lúa phát thải thấp, đồng thời xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ công tác đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV).
Theo TS. Lê Quý Kha, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp đến năm 2030 đang mở ra cơ hội lớn để tái cấu trúc ngành lúa gạo theo hướng xanh hơn. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2025 đạt 180.000 ha lúa chất lượng cao, giảm 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; đến năm 2030 mở rộng lên 1 triệu ha chuyên canh, giảm 20% lượng nước tưới và tái sử dụng toàn bộ rơm rạ sau thu hoạch.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tập quán canh tác truyền thống, tâm lý e ngại thay đổi, hạn chế về nguồn vốn đầu tư và tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún đang làm giảm hiệu quả áp dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Bên cạnh đó, công tác đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào phương thức ghi chép thủ công, khiến dữ liệu thiếu đồng nhất và khó đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường carbon quốc tế.
Để giải quyết những điểm nghẽn này, DTALS đã phát triển hệ sinh thái công nghệ kết hợp nền tảng số với các thiết bị tự động hóa như drone nông nghiệp, hệ thống định vị chính xác và công cụ quản lý dữ liệu hiện trường. Mục tiêu là giảm tối đa vật tư đầu vào, nâng cao hiệu quả vận hành đồng thời tạo ra dữ liệu minh bạch phục vụ hoạt động kiểm kê phát thải.
Theo kết quả được công bố, công nghệ định vị chính xác giúp máy móc di chuyển tối ưu hơn, giảm khoảng 15% nhiên liệu tiêu thụ nhờ hạn chế tình trạng chồng lấn đường đi. Trong khi đó, drone nông nghiệp giúp giảm khoảng 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nhờ khả năng phun đúng liều lượng, đúng vị trí. Công nghệ phun mù thể tích cực thấp cũng giúp tiết kiệm tới 90% lượng nước pha thuốc so với phương pháp truyền thống.
Ở khâu gieo sạ, hệ thống gieo tự động hỗ trợ giảm khoảng 20 kg giống trên mỗi héc-ta, đồng thời bảo đảm mật độ gieo đồng đều, góp phần nâng cao năng suất và hạn chế lãng phí vật tư.
Dựa trên tiêu chuẩn ISO 14064-1, một héc-ta lúa canh tác theo phương thức truyền thống phát thải khoảng 2,04 tấn CO2 tương đương mỗi vụ. Khi áp dụng đồng bộ các giải pháp Drone, NX510 và nền tảng DTALS, lượng phát thải giảm xuống còn 1,65 tấn CO2 tương đương, tương ứng mức giảm gần 20%.
Hiệu quả này càng rõ nét khi triển khai trên diện rộng. Với quy mô 4.000 ha, tổng lượng phát thải cắt giảm có thể đạt khoảng 3.120 tấn CO2 tương đương mỗi năm. Con số này tương đương khả năng hấp thụ carbon của khoảng 150.000 cây xanh trưởng thành hoặc lượng phát thải của gần 680 xe ô tô chạy xăng trong cùng thời gian.
Thực tế triển khai tại 6 địa phương gồm Hải Phòng, Thái Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và Hậu Giang trong năm 2025 cũng cho thấy những kết quả tích cực. Trên tổng diện tích hơn 3.000 ha lúa và ngô, hệ thống DTALS đã giúp tiết kiệm khoảng 135 tấn giống gieo, 46 tấn phân bón hóa học, 8,5 tấn thuốc bảo vệ thực vật, 92.000 lít dầu diesel và hơn 9.200 công lao động. Tổng lượng phát thải khí nhà kính giảm ước tính khoảng 680 tấn CO2 tương đương.
Theo TS. Lê Quý Kha, để hướng tới nền nông nghiệp phát thải thấp một cách bền vững, cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp gồm quản lý nước theo phương pháp tưới ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng vật tư theo hướng tuần hoàn và số hóa toàn bộ dữ liệu sản xuất thông qua hệ thống dMRV. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng mô hình nông nghiệp xanh, minh bạch dữ liệu và từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon.
Sự kết hợp giữa cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn mở ra cơ hội hình thành nguồn thu mới từ tín chỉ carbon. Đây được kỳ vọng sẽ là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy ngành lúa gạo phát triển theo hướng xanh, bền vững và có giá trị gia tăng cao trong thời gian tới.