Kinh tế số

Trong nhiều kỳ World Cup và Euro trước đây, thị trường tài chính toàn cầu từng ghi nhận hiện tượng thanh khoản suy giảm rõ rệt khi các trận đấu diễn ra. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy giá trị giao dịch có thể giảm trung bình từ 5% đến 20%, đặc biệt trong các trận cầu có tính chất quan trọng như vòng knock-out hay chung kết. Một số thống kê còn chỉ ra rằng thanh khoản thường tạo đáy vào tuần thứ hai sau khi giải đấu khởi tranh, khi mức độ phân tán sự chú ý của nhà đầu tư đạt đỉnh.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố thanh khoản, các nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Hà Lan cũng ghi nhận một hiện tượng đáng chú ý: khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán có thể giảm trung bình 48–55% trong thời gian đội tuyển quốc gia thi đấu. Thậm chí, mỗi khi có bàn thắng được ghi, thanh khoản có thể giảm thêm khoảng 10% do nhà đầu tư tạm thời rời khỏi bảng điện để theo dõi trận đấu.

Tại Việt Nam, hiện tượng này được thể hiện rõ hơn ở nhóm nhà đầu tư cá nhân. Theo thống kê trong hơn 20 năm hoạt động của thị trường, VN-Index đã trải qua 6 kỳ World Cup và 6 kỳ Euro, trong đó có tới 4/6 kỳ World Cup ghi nhận chỉ số giảm điểm trong giai đoạn diễn ra giải đấu. Các kỳ World Cup 2006 và 2018 là hai giai đoạn điều chỉnh mạnh nhất, với mức giảm lần lượt khoảng 8% và hơn 10%. Ngược lại, World Cup 2014 và 2022 lại chứng kiến diễn biến tích cực, trong đó VN-Index tăng lần lượt khoảng 2,2% và 7,1%, phản ánh sự chi phối của bối cảnh vĩ mô và định giá hơn là yếu tố tâm lý thuần túy.

Một nghiên cứu được Trung tâm Phân tích SHS công bố cũng cho thấy, kể từ năm 2000 đến nay, VN-Index có xu hướng giảm trong phần lớn các kỳ World Cup và Euro, với xác suất điều chỉnh lên tới khoảng 70%. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây không phải là mối quan hệ nhân quả trực tiếp, mà chủ yếu là sự trùng hợp giữa yếu tố mùa vụ, tâm lý nhà đầu tư và bối cảnh thông tin thị trường thường kém sôi động trong giai đoạn tháng 6–7.

Về mặt hành vi, giới nghiên cứu tài chính quốc tế từ Đại học Yale và INSEAD từng chỉ ra rằng cảm xúc từ kết quả bóng đá có thể lan sang quyết định đầu tư. Khi đội tuyển quốc gia thua trận, tâm lý nhà đầu tư có xu hướng thận trọng hơn, làm tăng mức độ aversion to risk (né tránh rủi ro), từ đó ảnh hưởng đến dòng tiền ngắn hạn. Điều này đặc biệt rõ ở nhóm nhà đầu tư cá nhân, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong thanh khoản tại nhiều thị trường mới nổi.

Tại Việt Nam, nơi đội tuyển quốc gia chưa từng góp mặt tại World Cup, hiệu ứng chủ yếu thể hiện ở sự thay đổi nhịp giao dịch. Nhiều giai đoạn trước đây cho thấy hiện tượng “dòng tiền đi xem bóng đá” khi thanh khoản suy giảm rõ rệt vào buổi tối và sáng hôm sau, do nhà đầu tư thức khuya theo dõi các trận đấu và giảm mức độ tập trung khi giao dịch.

Bên cạnh yếu tố tâm lý, World Cup thường diễn ra vào tháng 6–7, giai đoạn được xem là “vùng trũng thông tin” của thị trường chứng khoán. Đây là thời điểm sau mùa công bố kết quả kinh doanh quý I và trước mùa báo cáo quý II, khi các doanh nghiệp ít công bố thông tin hỗ trợ, khiến thị trường thiếu động lực dẫn dắt rõ ràng. Sự kết hợp giữa thiếu thông tin và phân tán chú ý càng làm gia tăng trạng thái thận trọng của dòng tiền.

Dù vậy, giới phân tích cũng khẳng định World Cup không phải yếu tố quyết định xu hướng thị trường. Các biến số lớn như lãi suất, tỷ giá, dòng vốn ngoại, chính sách tiền tệ hay kết quả kinh doanh doanh nghiệp mới là yếu tố chi phối dài hạn. World Cup, nếu có tác động, chủ yếu nằm ở khía cạnh tâm lý ngắn hạn và thanh khoản.

Đáng chú ý, “cơn sóng bóng đá” lại mở ra cơ hội cho một số nhóm ngành. Các ngành điện máy, bán lẻ thiết bị giải trí thường hưởng lợi từ nhu cầu mua tivi, thiết bị xem bóng đá tăng cao. Nhóm thực phẩm – đồ uống (F&B) cũng ghi nhận mức tăng tiêu thụ từ 8–10% trong mùa giải khi nhu cầu tụ tập xem bóng đá gia tăng. Ngoài ra, ngành công nghệ, truyền thông và nền tảng số có thể hưởng lợi từ quảng cáo và lưu lượng truy cập tăng mạnh.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không nên đồng nhất giữa hiệu ứng sự kiện và xu hướng giá cổ phiếu. Việc cổ phiếu tăng hay giảm vẫn phụ thuộc vào nền tảng doanh nghiệp và mức định giá đã phản ánh trước đó. Với nhà đầu tư dài hạn, giai đoạn thanh khoản thấp có thể là cơ hội để tích lũy các cổ phiếu cơ bản tốt khi thị trường bị chi phối bởi yếu tố tâm lý ngắn hạn.

Ở góc độ chiến lược, nhiều công ty chứng khoán khuyến nghị nhà đầu tư duy trì tỷ trọng tiền mặt hợp lý, quản trị rủi ro chặt chẽ và tránh giao dịch cảm tính trong giai đoạn thị trường dễ bị phân tán bởi các yếu tố ngoài tài chính. Sau khi tiếng còi mãn cuộc của World Cup vang lên, dòng tiền thường quay trở lại với các yếu tố cơ bản như tăng trưởng kinh tế, lãi suất và lợi nhuận doanh nghiệp – những biến số thực sự định hình xu hướng dài hạn của thị trường.

Trần Phương