Đào tạo & Nhân lực
AI đang tái định hình giáo dục nghề nghiệp như thế nào?
Hội thảo “Chính sách TVET và đổi mới AI trong TVET” tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội đã mang đến góc nhìn toàn diện về xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục nghề nghiệp, từ kinh nghiệm của Hàn Quốc đến định hướng phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao tại Việt Nam.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động toàn cầu, giáo dục nghề nghiệp (TVET) đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi toàn diện để đáp ứng nhu cầu nhân lực mới. Đây là nội dung trọng tâm được các chuyên gia Việt Nam và Hàn Quốc chia sẻ tại hội thảo “Chính sách TVET và đổi mới AI trong TVET”.
Theo TS. Kim Young-saeng, Nghiên cứu viên chính của KRIVET và Tổng Thư ký Mạng lưới TVET ASEAN – Hàn Quốc, hệ thống giáo dục nghề nghiệp Hàn Quốc đã trải qua quá trình chuyển đổi sâu rộng, từ đào tạo lao động thủ công trong thập niên 1960 sang phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao hiện nay.
Ông cho biết nhu cầu lao động trong các lĩnh vực như AI, phần mềm, bán dẫn, sản xuất thông minh và tự động hóa đang tăng mạnh, trong khi nhiều nghề sản xuất truyền thống dần suy giảm. Điều này buộc các trường nghề tại Hàn Quốc phải đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tích hợp công nghệ số và AI.
Nhiều mô hình trường nghề đã được triển khai thành công. Điển hình như Yeosu IT Science High School xây dựng khoa “AI Bakery Cafe”, kết hợp kỹ năng làm bánh với phân tích dữ liệu và vận hành cửa hàng thông minh bằng AI. Trong khi đó, Seoul AI Tech High School phát triển các chuyên ngành chuyên sâu về máy tính AI, điện tử AI và thiết kế công nghệ cao.
Theo các chuyên gia Hàn Quốc, AI không chỉ tạo ra nghề nghiệp mới mà còn thay đổi cách thức đào tạo nghề truyền thống. TS. Oh Ho-young, Nghiên cứu viên chính của KRIVET, cho rằng giáo dục nghề nghiệp cần chuyển từ đào tạo kiến thức AI phổ thông sang phát triển “năng lực AI theo ngành dọc”, gắn trực tiếp với nhu cầu thực tế của từng lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.
Ông nhấn mạnh bốn trụ cột chuyển đổi của TVET trong thời đại AI gồm: thiết kế lại chương trình đào tạo, nâng cao vai trò giảng viên như người hướng dẫn và cố vấn, xây dựng khung đạo đức và quản trị AI, đồng thời hiện đại hóa hạ tầng với công nghệ mô phỏng số, VR/AR và kết nối tốc độ cao.
Một trong những ví dụ nổi bật được chia sẻ tại hội thảo là mô hình đào tạo sơn tàu bằng công nghệ thực tế ảo (VR) tại Hàn Quốc. Theo TS. Kim Min-gyu, mô hình này cho phép học viên thực hành trong môi trường mô phỏng an toàn, giảm đáng kể chi phí đào tạo, rút ngắn thời gian học và nâng cao hiệu quả tiếp thu kỹ năng lên khoảng 90%.
Không chỉ dừng ở kinh nghiệm quốc tế, hội thảo cũng tập trung thảo luận về định hướng phát triển các nghề công nghệ mới tại Việt Nam. TS. Đào Quang Vinh, chuyên gia phát triển nguồn nhân lực và thị trường lao động, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
Theo ông, các lĩnh vực như AI, bán dẫn, dữ liệu lớn, an ninh mạng, điện toán đám mây, robot và công nghệ xanh sẽ có nhu cầu nhân lực rất lớn trong những năm tới. Riêng ngành bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 nhân lực đến năm 2030.
Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, hạn chế về năng lực nghiên cứu – phát triển và phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Vì vậy, hợp tác quốc tế trong đào tạo công nghệ cao, đặc biệt với các quốc gia có thế mạnh về bán dẫn như Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Đài Loan, được xem là ưu tiên chiến lược.
Ở góc độ cơ sở đào tạo, NGƯT.TS. Phạm Xuân Khánh, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, cho rằng AI cần được triển khai như một chương trình đổi mới tổng thể trong quản trị và đào tạo, thay vì chỉ ứng dụng riêng lẻ ở từng phần mềm hay công cụ.
Theo các chuyên gia, AI có thể hỗ trợ nhà trường trong tuyển sinh, quản lý đào tạo, phân tích dữ liệu học tập, cảnh báo sớm nguy cơ học vụ, hỗ trợ xây dựng học liệu số, quản lý xưởng thực hành và kết nối doanh nghiệp. Tuy nhiên, để AI phát huy hiệu quả, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần đồng thời giải quyết bài toán dữ liệu, hạ tầng, năng lực số và an toàn thông tin.
AI đang mở ra cơ hội lớn để tái cấu trúc giáo dục nghề nghiệp theo hướng linh hoạt, cá nhân hóa và gắn chặt với nhu cầu của nền kinh tế số. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cũng mang lại nhiều gợi mở cho Việt Nam trong quá trình xây dựng hệ sinh thái TVET hiện đại, thích ứng với tương lai và nâng cao năng lực cạnh tranh nguồn nhân lực quốc gia.