Đời sống

Một đoạn video với nội dung gây xúc động trên mạng xã hội Trung Quốc đã bất ngờ trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận lớn về đạo đức truyền thông, quản trị không gian mạng và sự xuống cấp của niềm tin xã hội trong kỷ nguyên số. Theo South China Morning Post (SCMP), đoạn clip đăng tải ngày 9/5 bởi tài khoản @baobaomangtu ghi lại cảnh một phụ nữ khiếm thị bị xe đạp điện tông khi đang đi trên làn đường dành cho người khuyết tật. Video nhanh chóng lan truyền với hơn 100 triệu lượt xem, tạo ra làn sóng phẫn nộ mạnh mẽ trong dư luận Trung Quốc.

Tuy nhiên, sự phẫn nộ ấy nhanh chóng chuyển hướng khi cơ quan chức năng xác định toàn bộ sự việc chỉ là một kịch bản được dàn dựng nhằm câu kéo lượt xem và kiếm lợi nhuận trên nền tảng số. Những người liên quan đã bị tạm giữ để phục vụ điều tra, trong khi dư luận đặt câu hỏi lớn về mặt trái của “nền kinh tế sự chú ý” – mô hình vận hành đang chi phối các nền tảng mạng xã hội hiện nay.

Theo phân tích của giới chuyên gia công nghệ quốc tế, sự bùng nổ của các nền tảng video ngắn đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt, nơi lượt xem đồng nghĩa trực tiếp với doanh thu quảng cáo, tài trợ thương mại và sức ảnh hưởng cá nhân.

Trong cuộc đua đó, nhiều nhà sáng tạo nội dung sẵn sàng vượt qua giới hạn đạo đức để tạo ra những câu chuyện gây sốc hoặc khơi gợi cảm xúc cực mạnh. Bloomberg nhận định, các thuật toán mạng xã hội thường ưu tiên phân phối những nội dung tạo phẫn nộ, thương cảm hoặc tranh cãi bởi chúng giữ chân người dùng lâu hơn và tạo ra tương tác lớn hơn.

Điều đáng lo ngại là lòng trắc ẩn xã hội đang bị biến thành “nguyên liệu thương mại”. Những hình ảnh người khuyết tật, người già hay trẻ em gặp nạn được khai thác như công cụ thu hút lưu lượng truy cập. Trong vụ việc lần này, việc dàn dựng cảnh người khiếm thị bị va chạm giao thông không đơn thuần là hành vi lừa dối công chúng, mà còn bị xem là sự lợi dụng trực tiếp vào sự cảm thông của cộng đồng để trục lợi kinh tế.

Nhiều chuyên gia truyền thông quốc tế cho rằng hậu quả nghiêm trọng nhất của các video giả mạo không nằm trên không gian mạng mà nằm ở đời sống thực. BBC nhận định, sự việc phản ánh tình trạng suy giảm “niềm tin xã hội” tại Trung Quốc – yếu tố vốn được xem là nền tảng của các mối quan hệ cộng đồng. Khi công chúng liên tục chứng kiến những câu chuyện cảm động hóa ra chỉ là kịch bản dựng sẵn, tâm lý hoài nghi sẽ ngày càng lan rộng.

Hệ quả nguy hiểm là “hiệu ứng bàng quan” có thể gia tăng trong xã hội. Những người yếu thế thực sự, đặc biệt là người khuyết tật, khi gặp tai nạn ngoài đời thật có nguy cơ không nhận được sự giúp đỡ kịp thời vì người qua đường nghi ngờ họ đang tham gia một màn kịch câu view khác. Giới quan sát cho rằng đây là tổn thất xã hội lớn hơn rất nhiều so với những thiệt hại vật chất mà các video giả tạo ra.

Vụ việc cũng đặt ra áp lực lớn đối với bộ máy quản lý internet của Bắc Kinh. Trong nhiều năm qua, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) đã triển khai hàng loạt chiến dịch “Thanh Lãng” nhằm siết chặt nội dung độc hại và làm sạch môi trường số. Tuy nhiên, vụ video đạt hơn 100 triệu lượt xem cho thấy tốc độ phát triển của các chiêu trò thao túng cảm xúc đang vượt xa khả năng kiểm soát hiện tại.

Các chuyên gia dự báo Bắc Kinh có thể sớm áp dụng quy định buộc những video có yếu tố dàn dựng phải gắn nhãn cảnh báo rõ ràng trên màn hình. Song song với đó, các nền tảng mạng xã hội sẽ phải đầu tư mạnh hơn vào trí tuệ nhân tạo (AI) và đội ngũ kiểm duyệt nội dung để phát hiện sớm các hành vi giả mạo. Điều này đồng nghĩa chi phí vận hành của ngành công nghệ số sẽ tăng đáng kể trong thời gian tới.

Dù diễn ra tại Trung Quốc, vụ việc được xem là bài toán chung của toàn cầu. Từ Mỹ, châu Âu đến châu Á, các chính phủ đều đang đối mặt với cùng một câu hỏi: làm thế nào để kiểm soát tin giả và nội dung độc hại mà không bóp nghẹt quyền tự do ngôn luận cũng như sự phát triển của nền kinh tế số.

Phương Hồng