Kinh tế số

Thị trường chứng khoán toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhạy cảm khi hàng loạt tín hiệu cảnh báo rủi ro đồng loạt xuất hiện, từ định giá cổ phiếu bị đẩy lên mức cao bất thường cho tới nguy cơ khủng hoảng năng lượng và áp lực lãi suất kéo dài. Đáng chú ý, “Chỉ báo Buffett” – thước đo nổi tiếng được tỷ phú Warren Buffett sử dụng để đánh giá mức độ đắt đỏ của thị trường – hiện đã vượt ngưỡng báo động đỏ, làm dấy lên lo ngại về khả năng xuất hiện một đợt điều chỉnh lớn trên Phố Wall và lan rộng ra toàn cầu.

Theo phân tích từ MarketWatch, tỷ lệ giữa tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Mỹ và GDP hiện đã lên tới khoảng 230%, mức được xem là “phi lý” nếu đặt trong tương quan với sức khỏe thực của nền kinh tế. Trong lịch sử, mỗi khi chỉ báo này vượt quá xa ngưỡng 100%, thị trường tài chính thường đối mặt với các cú sụp đổ lớn, điển hình như bong bóng Dot-com năm 2000 hay cuộc khủng hoảng tài chính 2008.

Tuy nhiên, không phải tất cả giới phân tích đều đồng thuận với góc nhìn bi quan này. Theo Bloomberg, nhiều chuyên gia cho rằng Chỉ báo Buffett có thể không còn phản ánh đầy đủ thực tế trong kỷ nguyên toàn cầu hóa. Nguyên nhân là các tập đoàn công nghệ Mỹ hiện tạo ra phần lớn doanh thu từ thị trường quốc tế, trong khi phép so sánh của chỉ báo lại chủ yếu dựa trên GDP nội địa Mỹ. Điều này khiến định giá thị trường có thể bị “méo” nếu áp dụng theo công thức truyền thống.

Dù vậy, những rủi ro vĩ mô hiện hữu vẫn đang phủ bóng lên triển vọng kinh tế toàn cầu. MarketWatch cảnh báo nguy cơ bùng phát một cuộc khủng hoảng năng lượng mới trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và Đông Âu tiếp tục leo thang. Nếu giá dầu và khí đốt tăng mạnh trở lại, chi phí sản xuất của doanh nghiệp sẽ bị đội lên đáng kể, kéo theo áp lực lạm phát mới.

Financial Times nhận định đây có thể là yếu tố buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn dự kiến. Môi trường lãi suất cao vốn được xem là “kẻ thù” của thị trường chứng khoán, đặc biệt trong bối cảnh định giá cổ phiếu đã ở vùng đỉnh lịch sử.

Một điểm đáng lo ngại khác là đà tăng hiện tại của thị trường đang thiếu tính lan tỏa. Theo Wall Street Journal, phần lớn mức tăng của chỉ số S&P 500 thời gian qua chủ yếu đến từ nhóm cổ phiếu công nghệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), trong khi nhiều nhóm ngành khác gần như đi ngang hoặc suy yếu.

Reuters đánh giá điều này tạo ra “ảo giác tăng trưởng”, khi bề nổi thị trường vẫn liên tục lập đỉnh nhưng nền tảng bên dưới lại thiếu sức mạnh thực sự. Nếu nhóm cổ phiếu công nghệ mất động lực hoặc kết quả kinh doanh không đạt kỳ vọng, nguy cơ bán tháo diện rộng hoàn toàn có thể xảy ra.

Tác động của một đợt điều chỉnh mạnh tại Mỹ được dự báo sẽ không chỉ dừng lại ở Phố Wall. Với việc thị trường chứng khoán Mỹ hiện chiếm khoảng 40-45% vốn hóa toàn cầu, bất kỳ cú sốc nào cũng có thể tạo hiệu ứng domino tới các trung tâm tài chính lớn như London, Tokyo hay Thượng Hải. Các thị trường mới nổi được cho là nhóm dễ tổn thương nhất khi dòng vốn quốc tế có xu hướng rút khỏi tài sản rủi ro để tìm nơi trú ẩn an toàn như vàng hoặc trái phiếu chính phủ Mỹ.

Trong kịch bản tiêu cực, giới phân tích cảnh báo thị trường toàn cầu có thể đối mặt với một đợt điều chỉnh từ 15-20% nếu khủng hoảng năng lượng bùng phát và áp lực lãi suất kéo dài. Ngược lại, nếu lạm phát tiếp tục hạ nhiệt và các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực AI, chứng minh được khả năng tạo doanh thu tương xứng với kỳ vọng, thị trường có thể tránh được cú sốc lớn và chuyển sang giai đoạn tích lũy đi ngang.

Dù kịch bản nào xảy ra, các cảnh báo từ Chỉ báo Buffett đang cho thấy hệ thống tài chính toàn cầu bước vào giai đoạn mong manh hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh định giá cao, tăng trưởng thiếu bền vững và rủi ro địa chính trị gia tăng, nhà đầu tư toàn cầu được cho là sẽ phải chuẩn bị cho một chu kỳ biến động mạnh hơn trong thời gian tới.

Trần Phương