Câu chuyện văn hóa

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà vừa phê duyệt quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Tràng An - Tam Cốc - Bích Động. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để hài hòa giữa bảo tồn di sản thế giới với mục tiêu tăng trưởng xanh bền vững.

Theo Quyết định số 705/QĐ-TTg, quy mô lập quy hoạch lên tới 9.663 ha, chiến lược mới đặt trọng tâm vào việc bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu (OUV) của di sản kép duy nhất tại Đông Nam Á.

Khác với mô hình bảo tồn truyền thống, quy hoạch lần này xác định rõ mục tiêu biến di sản thành tài sản thông qua việc thiết lập các phân khu chức năng để kiểm soát nghiêm ngặt hoạt động xây dựng trong vùng lõi.

Trọng tâm của quy hoạch là việc bảo tồn nguyên trạng hệ thống núi đá vôi, hang động và các di chỉ khảo cổ quý giá đã hình thành nên giá trị của quần thể.

Việc tu bổ các di tích lịch sử như cố đô Hoa Lư hay chùa hang Bích Động được yêu cầu sử dụng vật liệu tự nhiên, kỹ thuật truyền thống nhằm giữ gìn "hồn cốt" di sản, phục vụ các kỳ tái đánh giá khắt khe của UNESCO.

Điểm đột phá trong quy hoạch là hệ thống giao thông xanh tại vùng đệm, ưu tiên phát triển mạng lưới đường đi bộ, đường dành cho xe đạp và các tuyến giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch (xe điện, xe buýt điện). Các bãi đậu xe thông minh sẽ được đẩy ra rìa vùng đệm để giảm tối đa áp lực tiếng ồn và khí thải lên vùng lõi di sản.

Hạ tầng đường thủy cũng được chuẩn hóa với việc nâng cấp các bến thuyền theo hướng thân thiện với môi trường, duy trì loại hình thuyền chèo tay truyền thống để bảo vệ dòng chảy và hệ sinh thái thủy sinh.

Quy hoạch khuyến khích phát triển các tuyến tàu điện một ray (monorail) hoặc cáp treo ở những khu vực phù hợp để kết nối các điểm du lịch mà không tác động tiêu cực đến cấu trúc địa chất karst.

Về định hướng du lịch, Ninh Bình sẽ chuyển dịch mạnh mẽ sang du lịch trải nghiệm cao cấp và giáo dục di sản. Quy hoạch mở đường cho việc xây dựng các sản phẩm du lịch mang tính nghiên cứu khảo cổ, khám phá văn hóa bản địa, từ đó thu hút dòng khách quốc tế có mức chi tiêu cao và thời gian lưu trú dài ngày.

Cộng đồng cư dân địa phương được xác định là hạt nhân của công tác bảo tồn. Quy hoạch đề xuất các mô hình sinh kế bền vững giúp người dân tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch, đảm bảo họ được hưởng lợi từ di sản mà không gây áp lực xâm phạm đến tài nguyên thiên nhiên hay cấu trúc địa chất đặc trưng.

Trong tầm nhìn dài hạn, đây là "chìa khóa" để Ninh Bình hiện thực hóa mục tiêu trở thành Đô thị Di sản thiên niên kỷ. Việc kết hợp giữa bảo tồn khảo cổ với hạ tầng giao thông thông minh sẽ biến những giá trị nghìn năm trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu kinh tế xanh của địa phương.

Các dự án hạ tầng xanh trọng điểm tại vùng đệm được nêu trong quy hoạch:

• Tuyến đường đạp xe ven di sản: Xây dựng mạng lưới đường dành riêng cho xe đạp kết nối giữa Tràng An và các làng nghề truyền thống xung quanh.
• Hệ thống xe điện thông minh: Triển khai các trạm sạc và đội xe điện công cộng kết nối trung tâm thành phố Ninh Bình với các cửa ngõ di sản.
• Bến thuyền sinh thái: Cải tạo các bến thuyền Tam Cốc, Bích Động bằng vật liệu bền vững, tích hợp hệ thống xử lý nước thải tại chỗ nhằm bảo vệ nguồn nước tự nhiên.

Tuấn Đông (baovanhoa.vn)