Phát triển bền vững

Năm 2024, nông nghiệp Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế khi kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt mức kỷ lục, xuất siêu lên tới 17,9 tỷ USD, tăng gần 47% so với năm trước. Tuy nhiên, theo ông Trần Mạnh Báo, phía sau những con số ấn tượng vẫn còn không ít thách thức: tình trạng “được mùa mất giá” vẫn tái diễn, sản xuất chưa theo sát tín hiệu thị trường, chất lượng nông sản chưa đồng đều.

Trong bối cảnh đó, hợp tác xã (HTX) được xác định là nhân tố then chốt để tổ chức lại sản xuất. Với khả năng liên kết các hộ nông dân nhỏ lẻ thành một thực thể có tổ chức, HTX giúp giảm chi phí, kiểm soát chất lượng và nâng cao sức cạnh tranh. Đồng thời, đây cũng là nền tảng phù hợp để triển khai các mô hình canh tác xanh, giảm phát thải – yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Tuy vậy, hơn một phần ba HTX hiện vẫn hoạt động chưa hiệu quả, cho thấy dư địa cải thiện còn rất lớn.

Từ thực tiễn hơn 50 năm gắn bó với nông nghiệp, ông Trần Mạnh Báo khẳng định: không có HTX vững mạnh sẽ không có chuỗi giá trị nông sản bền vững. ThaiBinh Seed cũng đi lên từ nhận thức đó. Ban đầu, doanh nghiệp triển khai mô hình liên kết “bao tiêu” với nông dân và HTX, thông qua việc cung cấp giống, hỗ trợ kỹ thuật và cam kết thu mua sản phẩm. Tuy nhiên, mô hình này dần bộc lộ hạn chế khi thị trường biến động hoặc rủi ro thiên tai xảy ra, khiến liên kết thiếu bền vững.

Từ những bài học thực tiễn, ThaiBinh Seed đã từng bước nâng cấp mô hình hợp tác. Đến nay, doanh nghiệp đã xây dựng hơn 70 điểm liên kết sản xuất trên cả nước, với diện tích gần 8.000 ha mỗi năm, sản lượng thu mua khoảng 30.000 tấn nguyên liệu. Trên nền tảng đó, ba cấp độ hợp tác được hình thành: bao tiêu có cam kết thực chất; chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực; và tiến tới góp vốn, chia sẻ lợi ích.

Theo ông Báo, chính mô hình góp vốn mới là tương lai của liên kết doanh nghiệp – HTX. Khi doanh nghiệp tham gia góp vốn bằng tài chính, hạ tầng hoặc công nghệ, mối quan hệ không còn dừng ở mua – bán mà trở thành đồng sở hữu. Khi đó, thành công hay thất bại của HTX cũng chính là của doanh nghiệp, tạo ra sự gắn kết chặt chẽ và lâu dài.

Mô hình này mang lại lợi ích rõ rệt cho các bên. Với doanh nghiệp, đó là khả năng ổn định vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng đầu vào, giảm chi phí giao dịch và mở rộng quy mô hiệu quả. Với HTX, sự tham gia của doanh nghiệp giúp tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và phương thức quản trị hiện đại, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và vị thế thị trường.

Quan trọng hơn, người nông dân không còn là người bán sản phẩm đơn thuần mà trở thành một phần của chuỗi giá trị. Thu nhập của họ không chỉ đến từ sản xuất mà còn từ lợi nhuận phân phối và cổ tức theo vốn góp, tạo ra nền tảng phát triển bền vững hơn.

Từ thực tiễn triển khai, ông Trần Mạnh Báo nhấn mạnh ba điều kiện cốt lõi để mô hình này phát huy hiệu quả: HTX phải minh bạch và đổi mới quản trị; doanh nghiệp cần cam kết dài hạn; và thể chế cần hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho việc góp vốn linh hoạt.

Hành trình chuyển từ “bao tiêu” sang “góp vốn chiến lược” không chỉ là bước tiến của riêng ThaiBinh Seed mà còn là gợi mở quan trọng cho toàn ngành nông nghiệp. Đây được xem là con đường tất yếu để hình thành một hệ sinh thái sản xuất hiện đại, nơi nông dân là chủ thể, HTX là nền tảng và doanh nghiệp là đối tác đồng hành, cùng chia sẻ lợi ích và phát triển bền vững.

Lê Long