Phát triển bền vững

Những biến động ven biển và áp lực sinh kế

Nằm ở cực Nam Tổ quốc, Cà Mau vốn được hình thành từ sự cân bằng giữa phù sa và sóng biển. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, quy luật bồi tụ tự nhiên này đang dần bị đảo ngược.

Với ba mặt giáp biển, Cà Mau trở thành “tuyến đầu” hứng chịu triều cường và sóng lớn gia tăng, đặc biệt tại ven biển Tây – nơi tình trạng sạt lở diễn biến ngày càng nghiêm trọng. Sóng biển đánh trực tiếp vào chân rừng ngập mặn, làm bật gốc cây mắm, đước, khiến diện tích rừng phòng hộ suy giảm nhanh chóng.

Khi “lá chắn xanh” bị thu hẹp, bờ biển mất đi lớp bảo vệ tự nhiên, kéo theo nguy cơ mất ổn định hệ thống đê trong mùa gió chướng. Không chỉ mất đất, xói lở còn làm suy giảm đa dạng sinh học, khiến hệ sinh thái ven biển trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Song song đó, nước biển dâng và triều cường bất thường đang tạo áp lực lớn lên sinh kế người dân. Trong bối cảnh kinh tế địa phương phụ thuộc vào nuôi trồng thủy sản, sự biến động giữa nước mặn và nước lợ đã làm xáo trộn điều kiện sản xuất. Nhiều đợt triều cường tràn vào ao đầm gây thất thoát thủy sản, đồng thời kéo theo tình trạng nhiễm mặn, nhiễm phèn và ô nhiễm nguồn nước.

Ông Quách Nhật Bình, Phó trưởng phòng Quản lý ODA, Ban Quản lý dự án xây dựng tỉnh, cho biết Cà Mau đang chịu tác động nặng nề với hai hệ quả rõ nét nhất là xói lở bờ biển và nước biển dâng. Tại những khu vực chưa có kè bảo vệ, bờ biển bị xâm thực mạnh, cây cối ngã đổ, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất. Khi nước biển tràn vào ao nuôi, không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh trên diện rộng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp bảo vệ bờ biển mang tính dài hạn, nhằm giữ đất, ổn định môi trường sản xuất và bảo vệ sinh kế cho cộng đồng ven biển.

Giải pháp tích hợp và hướng đi bền vững từ hợp tác quốc tế

Trước thực trạng đó, dự án xây dựng đê biển Tây từ Cái Đôi Vàm đến Kênh Năm, cùng hệ thống kè tại các đoạn xung yếu từ cửa biển Sông Ông Đốc đến cửa biển Bảy Háp, được triển khai như một giải pháp dài hạn. Dự án có tổng vốn 31,9 triệu euro, sử dụng nguồn viện trợ không hoàn lại của Liên minh châu Âu (EU), vốn vay ODA của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) và vốn đối ứng của địa phương.

Về kỹ thuật, hệ thống kè giảm sóng bằng bê tông ly tâm kết hợp đá hộc được xây dựng nhằm tiêu tán năng lượng sóng từ xa, tạo điều kiện cho bùn cát bồi lắng, hình thành bãi bồi tự nhiên. Trên cơ sở đó, khoảng 11 km đai rừng ngập mặn sẽ từng bước được phục hồi. Song song, tuyến đê biển đóng vai trò ngăn nước biển dâng, bảo vệ khu vực sản xuất và góp phần ổn định môi trường nuôi trồng thủy sản.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận tích hợp của dự án, không chỉ tập trung vào hạ tầng mà còn hướng đến sinh kế lâu dài. Ông Ignacio Oliver Cruz, Tùy viên Ban Hợp tác, Phái đoàn EU tại Việt Nam, cho rằng để thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu cần kết hợp giữa đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sinh kế và các giải pháp dài hạn, tránh những can thiệp đơn lẻ có thể làm gia tăng rủi ro.

Thông qua quỹ WARM, dự án triển khai các hoạt động đào tạo, tập huấn kỹ thuật nuôi trồng thích ứng với môi trường nước biến động. Người dân được tiếp cận chế phẩm vi sinh xử lý nước, kỹ thuật kiểm soát khí độc và nguồn giống chất lượng cao. Ghi nhận bước đầu cho thấy các hộ tham gia đã giảm rủi ro dịch bệnh trên tôm, cua, góp phần ổn định sản xuất.

Những kết quả này cho thấy hướng đi tổng thể của dự án: kết hợp giữa hạ tầng và nâng cao năng lực cộng đồng. Việc triển khai đê biển Tây và hệ thống kè chống sạt lở không chỉ là giải pháp công trình, mà còn là minh chứng cho định hướng hợp tác dài hạn của Liên minh châu Âu trong hỗ trợ Việt Nam ứng phó biến đổi khí hậu. Với cách tiếp cận lấy con người và sinh kế địa phương làm trung tâm, dự án đang góp phần xây dựng nền tảng phát triển ổn định hơn, nơi tăng trưởng kinh tế gắn liền với khả năng chống chịu và sự bền vững của cộng đồng ven biển.

Trọng Quân